Titel overzichtspagina

Als Beethoven nu geleefd zou hebben

Als Beethoven nu geleefd zou hebben

Door John Valk

Op 16 december 2020 is het 250 jaar geleden dat de componist Ludwig van Beethoven werd geboren. Het hele jaar wordt hier op alle mogelijke manieren aandacht aan besteed. In de media, via concerten, al dan niet online. Bij Bibliotheek Rotterdam kun je je verder in de persoon Beethoven verdiepen via boeken en kennis maken met zijn muziek via cd’s en dvd’s. En als je zijn muziek wilt uitvoeren dan vind je op de vierde verdieping bladmuziek van al zijn muziekwerken.

De muziek van Beethoven

Wat voor componist was Beethoven? Waarin onderscheidde hij zich van voorgangers en tijdgenoten? Met het maken van eigen muziek bouwde hij natuurlijk voort op wat mensen gewend waren te horen. Wat muziek dan weer spannend en interessant maakt, is de manier waarop je afwijkt van vertrouwde muzikale patronen. Op een onnavolgbare manier wist hij te spelen met muzikale verwachtingen. Zijn muziek wordt over het algemeen gekenmerkt door het gebruik van zich langs spannende paden ontwikkelende korte contrasterende motieven, hard dan weer zacht, fel dan weer lieflijk, stevige sforzati, en dat met een vaak opzwepende begeleiding, wat we nu zouden noemen een stevige groove. Zijn muziek kende daarbij een rijke verrassende harmonie, samenklank van noten en meerstemmigheid met gewaagde modulaties, die met name in zijn late strijkkwartetten ook in onze oren nog ronduit modern in de oren klinken. Dat talent onderscheidde hem van andere componisten uit zijn tijd en daarvoor zoals Joseph Haydn. Onder amateurpianisten is ‘für Elise’ het meest bekend en het slotkoor uit de 9e symphonie is uitgegroeid tot het Europese volkslied.

De positie van de kunstenaar rond 1800

Beethoven Ninth Symphony originalDat we het over de componist Beethoven hebben geeft aan dat de muziekpraktijk in die tijd een andere dynamiek kende dan heden ten dage met alle mogelijke technische verworvenheden om muziek in de vorm van beeld en geluid vast te leggen en te verspreiden. Zijn muziek en de betekenis daarvan is overgeleverd via muzieknoten, handgeschreven, in bladmuziekuitgaven en gedrukte getuigenissen. Geluidsopnames bestonden niet en die kunnen we dus op geen enkele manier terughalen. Muzikale uitvoeringen bestonden natuurlijk wel. Dat Beethoven naast componist ook een geweldige pianist en improvisator was, waar hij aanvankelijk meer bekend door was, dat kunnen we niet meer terughoren. Een zeldzame complicatie van een waarschijnlijk opgelopen vlektyfus heeft ertoe geleid, dat hij de laatste jaren van zijn leven volledig doof was. Onder de huidige hygienische omstandigheden zou hem dat niet zijn overkomen, had hij zich wellicht niet noodgedwongen hebben hoeven toeleggen op het componeren en had hij zijn loopbaan als pianist gewoon kunnen voortzetten. Doof en toch kunnen componeren? Beethoven beschikte over een feilloos auditief voortstellingsvermogen. Hij hoorde innerlijk wat hij opschreef aan muzieknoten (zie afbeelding linksboven met handschrift 9e symfonie).
Wenen was de stad waarin Beethoven leefde als een soort popster, een markante figuur in de straten van deze stad. Europa stond op de rand van een nieuw tijdperk. Rond 1800 zien we in Europa de burgerij, de sociale middenklasse sterk opkomen als machtsfactor met een onverzadigbare honger naar muziek. In de eeuwen daarvoor vonden toonaangevende muzikale uitvoeringen voornamelijk plaats aan de adelijke hoven of in kerken. Muzikanten en componisten hadden daar een vaste aanstelling. De concertzaal zoals we die nu kennen ontstond met de opkomst van de burgerij. Hoewel Beethoven streefde naar de zekerheid van een aanstelling, bekleedde hij in wezen een positie van zelfstandige kunstenaar. Die hang naar een bestendige betrekking stond  af en toe op gespannen voet met zijn behoefte aan onafhankelijkheid. We zien in die tijd steeds meer openbare concerten ontstaan en het zelfstandig kunstenaarschap werd mede mogelijk gemaakt door de groeiende betekenis van instrumentale muziek met de rondreizende virtuoos als vertegenwoordiger daarvan. Onder deze omstandigheden zien we bij Beethoven een heel ander verdienmodel, hoe hij zich als muzikant en later vooral als componist moest manifesteren om in zijn onderhoud te kunnen voorzien dan bij de huidige muzikant.

Beethovens verdienmodel

Als Beethoven nu zou hebben geleefd zou hij misschien meer als pianist en improvisator bekend zijn geworden dan als componist en zou er misschien veel minder in bladmuziek zijn vastgelegd. Bladmuziek was het middel bij uitstek om muziek via live-uitvoeringen te laten klinken of dat nu in de huiskamer plaatsvond op een piano of in een concertzaal met een vol orkest. Hoe zagen die inkomstenbronnen van Beethoven eruit? Bekend is dat gemiddeld 36% van zijn inkomsten van sponsors afkomstig was, rijke meestal adelijke weldoeners, die gezag en aanzien ontleenden aan het financieel ondersteunen van kunstenaars. Dat betekende niet dat Beethoven zich verplicht voelde deze sponsoren kritiekloos te volgen. Integendeel. Daarnaast kwam 24% van zijn inkomsten uit de opbrengst van de verkoop van bladmuziek, voor concerten was dat 6%, opdrachten 16% en het geven van pianoles 18%. Opmerkelijk is dat hij qua bladmuziekverkoop het meeste heeft verdiend aan de verkoop van de uitgave van bewerkingen van Schotse liederen, omgerekend ongeveer €70.000.

Als Beethoven nu geleefd zou hebben

Als je hem vergelijkt met een popster of een pianist van nu, dan zou hij zich misschien vanwege zijn improvisatorische talenten toegelegd hebben op een carrière van jazzpianist. En pianolessen zou hij misschien wel achterwege hebben gelaten ? Lesgeven was niet zijn favoriete bezigheid, maar boden wel een mogelijkheid om in contact te komen met aantrekkelijke dames. Helaas waren die altijd van adel of zeer rijk en dus uiteindelijk voor een bestendige relatie onbereikbaar. 
En of de noodzaak van bladmuziek uitgeven er geweest zou zijn? Dat blijft gissen. De vroeg optredende problemen met zijn gehoor zouden hem nu, als daar geen remedie voor zou zijn, op den duur misschien ook meer richting filmcomponist geduwd hebben ? En misschien dat zijn politieke engagement in protestsongs hadden weerklonken? In muzikaal opzicht was hij zeer gedisciplineerd, zeer gefocused. Walter Heijer gaat in zijn boek zelfs zover de aandoening Asperger aan hem toe te schrijven. Oorlogen, politieke onrust als gevolg van de Franse revolutie leken hem niet echt van de wijs te brengen en vormden vaak en inspiratiebron voor zijn composities. Getuigenissen van tijdgenoten schetsen een beeld van een wat onbeholpen, markante persoonlijkheid, ongeduldig, grillig,  altijd met een notitieboekje in de hand, vaak wantrouwend, ook naar zijn personeel. Waarschijnlijk dat dat beeld vooral werd gevoed door de vanaf zijn 26e levensjaar steeds toenemende doofheid.

Beethoven in de bibliotheek

In bibliotheek Rotterdam kun je terecht voor het lenen van bladmuziek om zelf Beethovens muziek te spelen, boeken met informatie over leven en werk van Beethoven en cd’s, dvd’s om zijn muziek te beluisteren.

BeethovendvdUitgelicht:

E-books te leen over Beethoven:

Meer blogs van John Valk , klik hier.

Korte Animatiefilm over het leven van Beethoven:

Meer blogs

Lees verder

Een speeldoos als inspiratiebron voor Puccini’s ‘Butterfly’

Een speeldoos als inspiratiebron voor Puccini’s ‘Madama Butterfly’

Door John Valk, Specialist Media

Het luistert bijna als een spannend boek; de ontdekking van de niet voor de hand liggende oorsprong van Puccini’s ‘Madama Butterfly’ uit 1904. Specialist media John Valk blogt erover.

Inspiratie uit het oosten

Men ging er lange tijd vanuit dat de belangrijkste melodieën van de opera alleen terug te voeren waren op Japanse muzikale bronnen. Het lag ook voor de hand in die richting te denken; de opera speelt zich namelijk af in Japan. Tijdens een bezoek met familie aan het Morrismuseum in Morristown (New Jersey), een museum voor speeldozen en mechanische instrumenten deed de Amerikaanse musicoloog W. Anthony Sheppard echter een verrassende ontdekking.

Het oosten was rond 1900, de tijd waarin de Italiaanse operacomponist Puccini leefde, een geliefde bron van inspiratie voor componisten. Het gebruik van pentatoniek en parallelle kwarten was daarbij een dankbaar muzikaal hulpmiddel. Luister bijvoorbeeld naar Ravels muzikale schets van een Chinees theekopje in L'Enfant et les Sortilèges (1925). 

Hoe kwam Puccini aan oostere inspiratie?

Opnames bestonden er nog niet, etnomusicologisch onderzoek stond nog in de kinderschoenen. En van Chinese of Japanse muzikanten, die Europa aandeden kon ik geen aanwijzingen vinden. Klinkende muziek kon rond 1900 alleen vastgelegd worden in speeldozen en mechanische instrumenten. En als je toevallig de wereldtentoonstelling in Parijs 1889 bezocht had, dan kon je daar live alleen Vietnamese/Javaanse muziek horen. Transcripties bestonden er wel. Een boek met genoteerde Chinese muziek, uit 1884 door de Vlaamse J.A. van Aalst, kan beschouwd worden als bron voor een aantal muzikale thema’s in Turandot.

Puccini en de Speeldoos

Het was ook bekend dat Puccini in deze opera Chinese melodieën gebruikte, die hij leerde kennen via een 'Chinese' speeldoos. Hij kwam volgens de overlevering hiermee in aanraking tijdens zijn bezoek aan baron Edoardo Fassini-Camossi in 1920, die zowel bekend was als militair veteraan tijdens het neerslaan van de Chinese Bokseropstand als componist met diverse bladmuziekuitgaven op zijn naam. Drie melodieën uit deze Fassini-speeldoos werden gebruikt in Puccini’s laatste opera ‘Turandot’, die hij bij zijn overlijden in 1924 onvoltooid achterliet. Het meest populaire lied, gewoonlijk 'Mo Li Hua' (Jasmijnbloem) genoemd, beeldt de verleidelijke en glorieuze trekken van de sprookjesprinses Turandot uit. Een andere melodie begeleidt de binnenkomst van de drie ministers. De derde dient als een keizerlijke hymne.

We gaan er even vanuit dat de speeldoos die Sheppard in het Morrismuseum ontdekte dezelfde is als die Puccini beluisterde bij baron Edoardo Fassini-Camossi. Onder de Chinese melodieën bevat deze speeldoos verrassenderwijs ook een thema dat we terughoren in 'Madama Butterfly'. Puccini gebruikte dus niet alleen diverse populaire Japanse melodieën, waaronder 'Sakura, Sakura' en 'Miya Sama' voor 'Madama Butterfly' maar deinsde er tegelijkertijd niet voor terug ook zijn toevlucht te nemen tot Chinese muziek. Butterfly zingt de melodie in dezelfde toonaard als die de speeldoos laat horen. Er is in de aanloop naar "Madama Butterfly" een brief, waarin Puccini schrijft: "Ik heb nu voldoende materiaal van het gele ras."

Oosterse invloeden in 'Madama Butterfly'

Het hoofdthema voor de 'geisha' Butterfly draagt in de partituur de titel ‘She Pah Moh’. Deze is weer te herleiden tot een in China controversieel, erotisch getint lied ‘Shiba Mo' oftewel ‘12 aanrakingen’. Puccini werd geprezen om zijn ‘Japanse’ orkestraties, maar de uitwerking van “Shiba Mo’ kan het beste omschreven worden als ‘klinkend als een speeldoos’. Luister naar het oorspronkelijke thema van 'Shiba Mo':

 

De muziek bij de opkomst van Butterfly aan het begin van de opera bereikt een muzikale climax met een lichte verwijzing naar de eerste maten van 'Shiba Mo'. Het gebruik van staccato in de fluitmuziek, piccolo, klokkenspel en harp vanaf maat 41 laat dit fragment min of meer als een speeldoos klinken:

PartituurPuccini3

Kijk en luister naar een uitvoering van 'Madama Butterfly' van bovenstaand fragment (vanaf 9.22m):

 

Het tweede muzikale motief, dat je hoort wanneer gerefereerd wordt aan de dood van Butterfly’s vader, heeft menig onderzoeker doen speuren naar Japanse bronnen. Dit motief duikt echter in de speeldoos op bij twee Chinese melodieën en keert in een licht afwijkende vorm terug in ‘Turandot’ als onderdeel van de keizerlijke hymne. Hetzelfde muzikale thema verwijst zowel in ‘Madama Butterfly’ als in ‘Turandot’ naar de exotische vader. De openingsmaten van 'Turandot' borduren met een tussenpose van 16 jaar voort op het slot van Madame Butterfly.

Hoe waarschijnlijk is het dat Puccini de speeldoos beluisterde die nu in het bezit is van het Morrismuseum?

De speeldoos is van Zwitserse makelij. Zwitserland stond niet alleen bekend om zijn technisch hoog gekwalificeerde klokken en horloges, maar in die tijd ook om zijn verfijnde speeldozen. En voor exotische melodieën was zeker een markt. Ongepubliceerde brieven uit het Fassini-archief lijken erop te wijzen dat de speeldoos vele jaren eerder, ook al tijdens het componeren van Madame Butterly in het bezit was vam de bevriende Fassini-familie. Naam en adres van een reparatiewinkel in Rome op het muziekblad geven aan dat deze speeldoos zich in Italië moet hebben bevonden. Weinig speeldozen bevatten deze combinatie van melodieën. 

tekeningDroedelPuccini4

Het beste bewijs vinden we misschien wel dieper in de speeldoos. Daar heeft iemand een profieltekening gemaakt van een vrouwenfiguur. Daaronder zien we wat ondefinieerbare tekens. Sheppard dacht aanvankelijk dat die misschien wel afkomstig was van de reparateur. Nadere bestudering van aantekeningen in partituurhandschriften van Puccini lijkt te wijzen op opvallende overeenkomsten. In bladmuziektranscripties van Chinese melodieën uit die tijd treffen we niet de melodieën van de speeldoos, met uitzondering van 'Sinfa’ en ‘Mo Li Hua’.
 
Zo onthulde een min of meer toevallig bezoek aan een museum een onverwachte bron voor Puccini’s opera ‘Madama Butterfly’ met even zo verrassende link naar zijn laatste opera ‘Turandot’.  Kijk en luister naar de korte uitleg van Sheppard zelf:

 

Bronnen

Te leen in Bibliotheek Rotterdam

E-books

  • De premiere door Theun de Vries
    Relaas van de première van de opera "La fanciulla del West" van de Italiaanse componist Giacomo Puccini in New York in 1910.
  • Opera door Benjamin Rous
    Een geschiedenis in 27 sleutelwerken. Bespreking van de ontwikkeling van de opera tussen 1600 en 1950 aan de hand van de analyse van 27 opera's, steeds één per componist, waaronder Turandot van Puccini.

Boeken

Lees verder

Pianist tussen de puinhopen

Pianist tussen de puinhopen

Geschreven door John Valk

Tot het laatst toe vertolkte Aeham Ahmad via zijn stem achter de piano de ontberingen, die de inwoners van de wijk Yarmouk moesten ondergaan ten gevolge van een niets ontziende burgeroorlog in Syrië.

Het boek ‘de pianist van Yarmouk’ is alweer een paar jaar oud. Het laat vooral de menselijke kant zien van een niets ontzienende burgeroorlog in een wijk van Damascus in de aanloop naar en tijdens de hevige gevechten. Die menselijke kant wordt tastbaar in het leven van Aeham Ahmad, een jonge pianist, die op vele Youtubefilmpjes tot het laatst toe op de piano tussen de kapotgeschoten huizen de troost en schoonheid van muziek probeert te laten horen en zien.

De wijk Yarmouk in Damascus is een van oorsprong uit de 50'er jaren stammend toevluchtsoord voor Palestijnse vluchtelingen. Aeham is een gedreven betrokken pianist, instrumentbouwer en componist, die met zijn muziek nog een beetje kleur probeert te geven aan het dagelijks leven, dat naarmate de oorlog zich verder uitbreidde steeds meer in het teken stond van ontberingen, honger, dood. Zijn piano wordt op een gegeven moment in brand gestoken en hij besluit te vluchten naar Europa. Zijn gezin volgt later. Die gevaarlijke tocht wordt in het boek indringend beschreven. Behalve muzikale vertolker in woord en muziek van wat een burgeroorlog doet, voelt hij zich vooral leraar, zo meende ik ook te bespeuren in zijn biografie. Ontroerend zijn de filmpjes op Youtube en Facebook waarin hij een door hem bij elkaar gebracht kinderkoor op de piano begeleidt tussen de puinhopen. Aeham en zijn vrienden zagen al snel de mogelijkheden van internet, van Facebook en Youtube om de toestand in deze wijk op een aansprekelijke manier te tonen aan de wereld. Met zijn blinde vader werkte hij in een muziekwinkel, waar onder andere ook voor de export bestemde Uds, een Arabische luit, gebouwd werden. De foto waarin je hem piano ziet spelen tussen de puinhopen is legendarisch geworden (zie afbeedling hierboven). Zijn biografie is wereldwijd verspreid. In zijn composities mixt hij veel stijlen, zoals Arabische en Westerse. Tegenwoordig woont hij met zijn gezin in Duitsland en geeft er vele concerten. In Nederland trad hij onder andere op bij Nieuwe Geluiden van de VPRO. Ik besprak onlangs met hem de mogelijkheid zijn muziek te publiceren in de vorm van bladmuziek en teksten. Daar had hij wel oren naar.

Het Waterlied

De kinderen zongen het liefst het Waterlied, omdat de inhoud zo herkenbaar was. Veel kinderen moesten hun ouders elke dag helpen zware jerrycans te dragen.

De kraan doet het steeds niet
Nooit komt er gewoon water uit

We zijn dat gesleep met emmers zat
Maar het water is te krap

Vraag Abu Mohammad maar
Die baalt er ook zo van

Hij sjouwt ook nog steeds met emmers
En windt zich daar zo over op

Ach het komt wel weer goed
Ach het komt wel weer goed

Zelfs de stroom, o lieve hemel,
Die zijn we gewoon vergeten


Aeham Ahmad over zijn eigen composities

"Van alle kanten kreeg ik nu gedichten toegestopt. Ik kende de technieken van Beethoven en Mozart, Ziad Rahbani en Marcel Khalife. Soms had ik een paar uur nodig om een lied te componeren, soms was ik in tien minuten klaar. Ik hoefde maar over straat te lopen met een nieuw gedicht in de hand en het hardop voor te lezen, of er kwam al een motief in me op. Vervolgens schaafde ik (achter de piano) nog wat aan de melodie en verzon ik een uitgebreide intro. Ik gebruikte Europese toonladders en combineerde die met Arabische ritmes. Ik liet me inspireren door de harmoniesprongen en begeleiding in achtsten van Wolfgang Amadeus Mozart. Zo ontstonden er melodieën die voor iedereen lekker in het gehoor liggen; dat is de kracht van bepaalde harmonieën. Sommige van mijn liedjes bestonden, net als westerse volksliedjes, uit meerdere strofen en een refrein. Andere uit meerdere lange motieven met daartussen steeds een brug, zoals in de Arabische wereld. Ik maakte spotliedjes en satirische liederen, zowel treurige als vrolijke. Ik meed alle lege pathos over helden en zegetochten en bloed op het veld van eer. En soms verpakte ik bittere, hartverscheurende zinnen in een vrolijk kinderliedje.
In het begin componeerde ik nog heel klassiek; op elke lettergreep een toon. Toen ik gedichten kreeg die rijm noch versmaat hadden en die eigenlijk niet op muziek te zetten waren, begon ik lettergrepen over meerdere tonen uit te smeren (melisme). Dat gaf een klagende toon, en dat paste ook wel goed. Ik wilde dat onze wanhoop te horen was. De wanhoop over een hoogzwangere vrouw die bij het checkpoint overlijdt, over de kwelling om een halve nacht hongerig in de rij te staan voor een doos met eten en met lege handen thuis te komen. Ik legde al mijn wanhoop in die liederen. Alsof mijn zingen een kreet was van iemand die in de afgrond stort en zijn eigen hellevaart op muziek zet."

Vrije Geluiden

Aeham Ahmad speelt in Vrije Geluiden (VPRO) 'I forgot my name'.

Te leen in Bibliotheek Rotterdam

  • 'De pianist van Yarmouk' - Aeham Ahmed

    Dit boek laat vooral de menselijke kant zien van een niets ontzienende burgeroorlog in een wijk van Damascus in de aanloop naar en tijdens de hevige gevechten. Die menselijke kant wordt tastbaar in het leven van Aeham Ahmad, een jonge pianist, die op vele Youtubefilmpjes tot het laatst toe op de piano tussen de kapotgeschoten huizen de troost en schoonheid van muziek probeert te laten horen en zien.

  • 'Arabische muziek'

    Inleidingen op het gebied van de Arabische muziek zijn er niet veel. Vandaar dat het goed is dat Leo Plenckers het gat opvult. Zijn boek bestaat uit twee afdelingen. In het eerste gedeelte behandelt hij de ontwikkeling van de muziek en instrumenten vanaf de oud-Egyptische tijd tot rond 1970 in het Arabische taalgebied. Van de allereerste tijd is weinig op schrift overgeleverd, omdat de muziek in een orale traditie stond. Hij beschrijft hoe het specifieke van de Arabische muziek zich eerst uitbreidde naar vooral Spanje. Later is de Arabische muziek onder de invloed gekomen van de westerse muziek, via cassettebandjes, cd's en internet. In het tweede deel behandelt Plenckers de moderne vormen van Arabische muziek. Hij werkt veel voorbeelden van verschillende streken uit met notenvoorbeelden en analyse van de teksten. Het boek bevat een uitgebreid register, een lijst met websites voor aanvullende informatie en een uitgebreide literatuurlijst en discografie van aanbevolen opnamen.

  • 'Ik speel ud'

    Methode voor ud met Turkse liedjes.
    Een ander boek is hiervoor ook geschikt: 'Ud metodu: gelenekle geleceğe'

  • 'School of oud'

    De oed, oud of ud, is een snaarinstrument uit het Midden-Oosten dat al bekend was 3000 jaar voor Christus. Het heeft dus een erg lange traditie en wordt momenteel vooral in Turkije nog veel bespeeld. Deze uitgave is een methode met uitleg over speeltechniek en de bijzondere stemming die wij in het westen niet kennen en een inleiding in de specifieke kenmerken van de Ottomaanse muziek. Verder diverse etudes en speelstukken allen in notenschrift.

  • 'Leerboek voor Bağlama'

    Tweetalige methode voor de Baglama, de Turkse luit. Geschikt voor zowel de Baglama met de korte als met de lange hals. De laatste jaren zijn er al meer methodes verschenen maar die werden gemaakt in eigen beheer. Zonder op de inhoud daarvan af te willen dingen is deze kloeke uitgave met duidelijk notenmateriaal en een bijgevoegde dvd in het fonds van een gevestigde uitgever een aanwinst. Bovendien is alle begeleidende tekst in twee talen (Nederlands en Engels) beschikbaar. De helft van het boek is instructie, een methode eigenlijk, de andere bestaat uit speelstukken. Deze zijn weer onderverdeeld in verschillende niveau's. Op de dvd worden veel technieken voorgedaan en een selectie uit de speelstukken voorgespeeld. Het repertoire is grotendeels afkomst uit Anatolië, de Turkse regio waar het instrument aan verbonden is. De auteur is een in Turkije afgestudeerde en in Berlijn wonende baglama-speler. Hij geeft daar les en is uitvoerend musicus. Deze methode is geschreven met de Westerse (conservatorium) student in het achterhoofd en heeft een steile progressie.

  • 'Gitaar-les met Turkse liedjes' - Dilaver Göktas

    Methodiekboek voor beginners.

Lees verder

Bladmuziek op je tablet, iPad of iPhone

Bladmuziek op je tablet, iPad of iPhone

Door John Valk

Niet iedereen is enthousiast over het lezen van bladmuziek op de iPad of een Android tablet. Toch zijn er veel voordelen. Onze blogger John zet ze hieronder uiteen. 

Bladmuziek kon je al lange tijd lezen op een computer of laptop. Sinds de introductie van de handzame iPad in 2010 werd het voor muzikanten steeds aantrekkelijker de papieren versie op repetities en optredens te vervangen door digitale versie op de tablet.

Voordelen

Wat kan nu de meerwaarde van zijn van deze manier van bladmuziek bewaren en lezen? Ten opzichte van papier bieden apps een aantal voordelen:

  • Je kunt mee luisteren met de bladmuziek, de begeleiding gelijktijdig met je spel te laten lopen of aantekeningen online te delen met medemuzikanten. Een Apple Pencil voor het maken van aantekeningen is daarbij een must. 

  • Opties als een geïntegreerde metronoom en opnamemogelijkheden kunnen bijdragen aan effectiever studeren;

  • Het is soms mogelijk om met één druk op de knop bladmuziek te transponeren naar de gewenste toonsoort. Vooral voor het begeleiden van zangers binnen een voor hen geschikt toonbereik op een begeleidingsinstrument kan dit handig zijn;

  • Je bespaart fysieke ruimte en ballast door bladmuziek digitaal op te slaan en te ordenen;

  • Je kunt bij de meeste apps een draadloos voetpedaal aansluiten om de pagina's om te slaan, en dat op meerdere manieren, gelijk of geleidelijk;

  • Sommige apps en dat dat levert echte meerwaarde horen zelfs aan je spel wanneer de bladmuziekpagina moet worden omgeslagen. Ik heb wel sterk de indruk, dat deze techniek, wil die toepasbaar zijn op alle bladmuziek nog in de kinderschoenen staat.

Nadelen en bezwaren

Aan de andere kant was het beeldformaat van de eerste generaties tablets voor sommigen net iets aan de kleine kant. Het grotere beeldformaat van de een paar jaar geleden geïntroduceerde iPad Pro was daarom een welkome verbetering. En het fijne aan apps zoals Seescore is dat het notenbeeld schaalbaar is en je de 'notendichtheid' zelf kunt instellen. 

Reflecterend zonlicht kan echter bij het musiceren in de buitenlucht funest zijn voor de leesbaarheid van het scherm (hoewel het heldere retinascherm van de huidige generaties iPads daar wat minder last van heeft door de  hogere resolutie). 

Vooral de oudere generatie is om diverse redenen nog terughoudend in het gebruik van tablets bij optredens. Dat heeft deels te maken met vasthouden aan tradities, angst voor uitvallen van het beeld, de richting publiek storende werking van het verlichte scherm, onbekendheid met de functionaliteit en het ontbreken van digitale versies van partituren. Daar komt steeds meer verandering in mede door de instroom van jonge musici.

Apps voor het tonen van bladmuziek

De iOs-gestuurde tablets en smartphones, dat wil zeggen de iPads en iPhones, lopen qua toepassingen voor de meer actieve muziekbeoefening nog steeds voor op Android-gestuurde tablets en mobiele telefoons. Van sommige apps bestaan er ook versies voor Windows-gestuurde tablets. Sinds de introductie van de iPad, 10 jaar geleden, hebben zich vele bedrijven gestort op het ontwikkelen van apps voor het lezen van bladmuziek, hieronder de applicaties die een vaste plek hebben verworven in deze markt.

Naast bovenstaande apps, die bedoeld zijn voor bladmuziek en zijn weergegeven in mensurale notatie, zijn er ook apps met muziek in tabulatuurnotatie of akkoordsymbolen:

  • Musicreader (iOs, Windows) is een pionier op het gebied van bladmuziek op een tablet(touch)pc.

  • Forscore (iOs, iPad/iPhone)en is net als musicreader bestemd voor het tonen van en bladeren door bladmuziekpagina's in PDFformaat, is verbonden aan uitgeverij musicnotes.com. En je kunt ook zelf stukken toevoegen vanaf een computer of internet. Je kunt er net zoals bij de Musicreader notities aanbrengen, setlijsten maken, audio koppelen, "hands free' omslaan met een bluetooth pedaal etc. Deze app heeft zich naast Newzik ontwikkeld als standaard app voor het lezen van bladmuziek. Werkt snel en prettig. Nederlandstalige handleidingen en tips op de website van de DigitaleMuzikant.

  • Newzik (iOS) Een zeer veelzijdige app met toegang tot bladmuziekuitgaven van een groeiend aantal vooraanstaande uitgeverijen. Ondersteunt vele formaten (PDF, TXT of MusicXML). In vergelijking met Forscore wel de mogelijkheid om content en aantekeningen online te delen.

  • PiaScore (iOs) geeft direct toegang tot meer dan 000 klassieke partituren!! van de The International Music Score Library Project (IMSLP), kijk hier naar de speciale functie "Gesture page turning", met een  hoofdbeweging een bladzijde omslaan:

  • MobileSheets kun je ten opzicht van Forscore beschouwen als een volwaardig alternatief maar dan voor Android gebruikers. Het kent een ingebouwde metronoom en je kunt de muziek in de vorm van een mp3 naast de bladmuziek laten horen, etc.

  • Unrealbook (€9,99) (iOs, iPad/iPhone) is te vergekijken met Forscore. De app beheert je collectie bladmuziek in PDF formaat, laat de gebruiker 'hands free' pagina's omslaan met het AirTurn voetpedaal. Via Bluetooth of wifi zijn iPads met dit programma te koppelen, zodat een dirigent ook voor medemuzikanten de pagina's kan omslaan. Met de Apple pencil kun je aantekeningen maken.

  • Seescore (iOs) maakt in plaats van het statische pdf-formaat gebruik van het meer flexibele en in vele noteneditprogramma's te gebruiken MusicXML. Met name komt dit ten goede aan het op persoonlijke wensen inrichten van de visuele layout, oftewel het aantal weer te geven balken per pagina, aantal maten per balk en het kunnen beluisteren en bewerken van de bladmuziek.

  • Met het iGigbook (iOs, Android) kun je bladmuziek van een aantal fake en realbooks (melodieën van jazz/blues nummers, met tekst en akkoordsymbolen) in pdf-formaat zetten, gemakkelijk tonen en beheren, setlists maken etc. Bevat de indexen van deze boeken. Zoeken gaat snel (voorwaarde is wel dat je die boeken eerst download).

  • RealTunes (€5,99) (iOs, iPad/iPhone) is net zoals iGigbook gericht op het tonen van nummers uit realbooks, je kunt ze hier per nummer inladen en er is verbinding met dropbox mogelijk.

  • Bij Cadenza heb je de keuze uit bladmuziek van 200 klassieke stukken voor diverse instrumenten. Het bijzondere is dat je een orkest kunt laten meespelen, dat op ieder moment het tempo volgt waarin jij speelt. Ook hier hoef je net zoals bij Tonara niet zelf de bladmuziekpagina's om te slaan.

  • Tomplay interactive sheet music biedt naast bladmuziek ook audiobegeleidingen; van pianoconcerten van Mozart tot eenvoudige pianobewerkingen van tangos gecomponeerd door de befaamde zanger Carlos Gardel.

  • Musica piano geeft online toegang tot een enorme bibliotheek bladmuziek voor klassiek piano van toonaangevende uitgever Könemann (o.a. Urtext), met mogelijkheden om vingerzettingen en meer toe te voegen.

Naast bovenstaande apps, die bedoeld zijn voor bladmuziek en zijn weergegeven in mensurale notatie, zijn er ook apps met muziek in tabulatuurnotatie of akkoordsymbolen:

  • Ultimate guitar tabs (iOs, Android, iPhone/ iPad) is een veelzijdige app voor het bekijken van gitaar tabs en geeft toegang tot honderdduizenden muziekstukken, bestaande uit songtekst met bijbehorende akkoorden.

  • In de praktijk blijkt dat jazzmuzikanten vaak genoeg hebben aan alleen een akkoordschema,  en wel weer blij zijn met het iRealbook (iPad, iPhone, Android) met akkoordschema's van nummers, die zelfs op een iPhone nog leesbaar zijn. Deze bevat honderden te transponeren nummers, waarvan je ook nog eens de begeleiding  kunt afspelen.

Wat is handig bij het lezen van bladmuziek op een tablet?

  • Een voetpedaal om bladmuziekpagina's om te slaan terwijl je beide handen vol hebt aan je muziekinstrument. Het werkt draadloos via bluetooth.
  • Een inklapbare muziekstandaard, de iPad music-stand voor de iPad van Brandsen Support.

Voor het verkrijgen van digitale bladmuziek bestaan vele websites, commercieel en niet commercieel. Zie de lijst met een overzicht van een aantal gratis bronnen.

Te leen in Bibliotheek Rotterdam

Bibliotheek Rotterdam beschikt over een grote, brede, collectie bladmuziek van ongeveer 40.000 banden, van klassiek to populair, van tango tot close harmony, van gitaar tot orkest, voor beginners en gevorderden, van oefeningen tot speelstukken. Vaak uniek materiaal dat niet altijd te vinden is als digitale bron. De catalogus biedt tevens toegang tot de Petrucci-databank van downloadbare klassieke partituren.

Muziek Opschrift

Documentatie in woord en beeld over de muzieknotatie in de hele wereld in heden en verleden.

Read more

Lees verder

Muziekweb: Playlist Rebellen en Dwarsdenkers

Muziekweb: Playlist Rebellen en Dwarsdenkers

'Rebellen en Dwarsdenkers in de literatuur' is dit jaar  het thema van de Boekenweek. Geïnspireerd hierdoor, selecteert Muziekweb een veertiental rebellen en dwarsdenkers in de muziek: een bonte club van artiesten die zich nooit conformeerden, tegen de stroom in durfden te gaan en jazz, rock en pop opschudden en vernieuwden.

  • Epistrophy – Thelonious Monk

    Zelfs binnen het clubje jazzmuzikanten dat in het New York van de jaren 40 de moderne jazz ontwikkelt, is pianist en componist Thelonious Monk een eigenzinnige buitenbeen. Zijn stukken klinken robuust, zitten vol atonale noten en reflecteren een eigen, absurdistische wereld. Tijdens de solo’s van zijn bandgenoten maakt hij graag een dansje rond zijn piano wat hem op kritiek van serieuze collega’s komt te staan. Hij trekt er zich niets van aan.

  • We Travel Spaceways – Sun Ra

    Jazzpianist en componist Herman Poole Blount vindt zichzelf opnieuw uit als de van Saturnus afkomstige Sun Ra. Hoewel concerten met zijn band de Arkestra uitgroeien tot bonte, futuristische spektakels, blijft Sun Ra altijd een serieus denker met afwijkende muziekopvattingen en theorieën over astraal ruimtereizen en de afro-cultuur.

  • Floppy Boot Stomp – Captain Beefheart

    In 1974 maakt Don van Vliet, alias Captain Beefheart, een knieval naar de commercie met de twee toegankelijke albums Unconditionally Guaranteed en Bluejeans & Moonbeams. Beide worden afgebrand door fans en media. Gelukkig keert hij daarna met Shiny Beast (1978) terug naar zijn unieke geluid, waarin hij ruw smijt met botsende muzieknoten en woorden, als een expressionistische schilder met zijn verf.

  • Inca Roads – Frank Zappa

    Van Vliets jeugdvriend Frank Zappa ontwikkelt zich tot een genadeloze satiricus voor wie niets heilig is. Zowel het establishment als het anti-establishment (zoals de hippies met hun eigen dogma’s en uniformen) moeten het ontgelden. Muzikaal mengt hij rock, elektronische muziek en doowop met de theorieën van radicale moderne componisten tot een uniek geheel.

  • Lonely Woman - Ornette Coleman

    Eind jaren 50 schudt saxofonist Ornette Coleman de ingedutte jazzwereld op met zijn freejazz. Aanvankelijk kan de jazzpolitie er alleen maar schande van spreken dat Coleman niet langer binnen de keurig uitgestippelde lijnen en structuren van de heersende hard bop wenst te spelen. Maar hij krijgt steeds meer navolging van andere muzikanten. Freejazz is inmiddels net zo'n gevestigde stijl als hard bop of bebop.

  • Black Satin – Miles Davis

    Saxofonist Miles Davis is geworteld in de moderne jazz als bandlid van Charlie Parker in de jaren 40. Hij ontwikkelt zich daarna tot een strenge bandleider die steeds de heersende jazztrends een stap voor is. Zo staat hij aan de voet van cool jazz, modal jazz en jazzrock. Het broeierige jazzrockalbum On The Corner (1972) wordt pas decennia later begrepen en ontdekt binnen de hiphop en de elektronische muziek.

  • My Mamma Never Told Me How To Cook – Annette Peacock

    Een vrouwelijke artiest die doet waar zij zin in heeft is in de jaren 60 en 70 nog ongewoon. Componiste Annette Peacock speelt vrijelijk met freejazzmuzikanten voordat zij eind jaren 70 begint aan een grillige solocarrière als singer-songwriter. Vrije expressie en diepgang zijn daarbij belangrijker dan commercie. Het levert haar aanvankelijk vooral veel erkenning op van collega’s.

  • Ballade De Melody Nelson – Serge Gainsbourg

    De Franse chansonnier en componist Serge Gainsbourg kent weinig taboes met zijn hijgerige chansons over seks, incest en andere provocaties tegen het fatsoen. Maar de sensuele orkestrale pop die hij daarbij componeert, klinkt uniek en krijgt veel navolging. Ook zijn levensstijl, beheerst door drank, sigaretten en mooie vrouwen als Brigitte Bardot en Jane Birkin, is legendarisch.

  • Clint Eastwood – Lee “Scratch” Perry

    Het belangrijkste instrument van Jamaicaan Lee “Scratch” Perry is de mengtafel in zijn studio. Door buitenaardse effecten als phasing, echo’s en galmen los te laten op, vaak doorwrochte en prachtig gezongen reggaesongs, ontstaat de dubreggae. Perry is een even excentrieke als onaangepaste man, grillig en stoned als de stijl die hij uitvond.

  • Kill Your Sons – Lou Reed

    Als in de jaren 60 popsongs meer inhoud krijgen, met poëtische en maatschappijkritische teksten, voegt New Yorker Lou Reed daar rauwe straatpoëzie aan toe. Terwijl de hippies over universele liefde en bloemen zingen, vertelt Reed over heroïne en sadomasochisme op het eerste album van zijn band The Velvet Underground (1966). Hij heeft later een grote hit met Walk On The Wild Side, maar een blad voor de mond neemt hij nooit.

  • Memories – Public Image Limited

    Als Johnny Rotten kan de Brit Johnny Lydon gezien worden als een grondlegger van de punk. Zelf heeft hij al snel genoeg van deze muziek en zijn punkband Sex Pistols. Hij keert zich bewust tegen het geforceerd nihilisme van punk met zijn volgende band Public Image Limited (P.I.L.). De punks van weleer begrijpen niets van P.I.L.s structuurloze en uitgesponnen nummers met invloeden uit krautrock en dub. Precies hoe provocateur Johnny Lydon het graag ziet.

  • Der Spinner – Nina Hagen

    In 1976 steekt de jonge punkette Nina Hagen de nog gesloten grens tussen Oost- en West-Duitsland over. Zij is al snel een sensatie in het Westen, met haar elastieken operettestem, wilde punk-attitude en feministische, maar ook impressionistische en vaak grappige teksten. Haar latere carrière gaat vooral gepaard met een zucht naar spiritualiteit, maar zij blijft hoe dan ook zichzelf.

  • Widowlicker – Aphex Twin

    Waarom zouden dance en techno alleen maar gericht moeten zijn op de dansvloer? Dit is begin jaren 90 de gedachte van een groep Britse producers. De belangrijkste exponent van de Intelligent Dance Music (IDM) die hier uit voortvloeit is Richard David James alias Aphex Twin. Hij rekt de elektronische muziek op en doet dit ook nog eens met de gemene grijns waarmee hij zich door zijn duistere clips beweegt.

Samenstelling en tekst: Mark Ritsema
Grafische vormgeving: Judith de Rond
Beeld: Finer Moments - Frank Zappa (JK182898)

Lees verder

Actief luisteren naar muziek van Cage en Reich op de tablet

Actief luisteren naar muziek van Cage en Reich

Geschreven door John Valk

Specialist media John Valk schrijft in deze blog over muzikale apps die gebaseerd zijn op concepten van grote namen in de klassieke muziek.

Op het gebied van muziek zijn sinds de intrede van mobiele apparatuur, uitgebreidere toepassingen beschikbaar voor zowel de luisteraar als de muzikant. In één van mijn eerdere blogs tref je een uitgebreid overzicht aan van deze nieuwe mogelijkheden. Een enkele keer kom je een app tegen, die als het ware op het snijvlak van luisteren en musiceren ligt in die zin dat deze de luisteraar actief willen meenemen in het muzikale proces. Frappant is dat dit afspeelt binnen het domein van wat we normaal plachten te noemen ‘moderne klassieke muziek’. Ik heb het dan over de apps ‘John Cage Prepared Piano’ en ‘Steve Reich’s Clapping Music’.

De app Prepared Piano

John Cage behoorde tot één van de grootste vernieuwers in het componeren van ‘klassieke’ muziek. Daarbij borduurde hij voort op de eveneens avantgardistische verrichtingen van Anton Webern en Eric Satie. Niet melodie en harmonie, maar vooral klankleur en ritme waren voor Cage belangrijke muzikale fundamenten. In dat licht moeten we ook de geprepareerde piano, de ‘prepared piano’, zien. Hij bedacht dit toen hij in 1946 een slagwerkstuk moest schrijven voor een ruimte waarin alleen een piano stond. Dat werden zijn ‘Sonatas and Interludes’. Hij plaatste schroefjes, moertjes, spijkers, gummetjes, stukjes papier en vele andere materialen tussen en onder de snaren en schreef hierbij dikwijls zeer nauwkeurig voor welke soort en lengte of dikte nodig was en waar deze hulpmiddelen geplaatst dienen te worden om het gewenste effect te bereiken. Die geluiden werden mede naar aanleiding zijn 100e geboortedag in 2017 virtueel beschikbaar gesteld via de app Prepared Piano (zie afbeelding) voor diverse mobiele apparaten.

Stephen Drury van het New England Conservatorium geeft in het volgende filmje een demonstratie van de preparatie van de piano ten behoeve van de uitvoering van John Cage's 'Sonatas & Interludes'.

Steve Reich, de vader van minimal music 

Voor classic fm onthulde componist Steve Reich wat hem dreef tot het schrijven van zijn bedrieglijk uitdagende flamenco-geïnspireerde canon, Clapping Music uit 1972. Na het bezoek aan een nachtclub in Brussel, waar flamenco te horen was met het gebruikelijke handgeklap, kwam hij op het idee dit stuk te componeren. Kenmerk van deze 'minimal music' is dat een ritmisch herkenbaar patroon steeds herhaald wordt met hele minieme verschuivingen in ritme. Dat zie je ook in Clapping Music terug.
Steve Reich geeft zelf een toelichting op de app Clapping Music (iPad), die je vooral moet zien als een spel, een oefening in ritmisch klappen.

Meer weten over Steve Reich en zijn manier van componeren? Lees het artikel van Muziekweb (gevestigd in Centrale bibliotheek Rotterdam) met verwijzingen naar uitvoeringen op CD en DVD. Zelf muziek van Steve Reich spelen? Kijk in de catalogus of kom naar de vierde verdieping van Centrale Bibliotheek.

Uitgelicht

'Different trains'

Different trains (for string quartet and pre-recorded performance tape) is een werk uit 1988 in drie delen voor strijkkwartet en 'tape' of opname (bijgevoegd op de cd). Het werk is van Steve Reich (1938), een van de hoofdfiguren uit de minimal music. Hij schreef het voor het Kronos Quartet dat de prèmiere verzorgde en vervolgens in 1989 een Grammy won voor Best Contemporary Classical Composition voor de cd. Het stuk gaat inderdaad over treinreizen. Tussen 1939 en 1942 moest de kleine Steve met de trein heen en weer tussen New York en Los Angeles, tussen zijn gescheiden ouders. Had hij in diezelfde periode in Europa gewoond, dan had hij op andere treinen naar andere bestemmingen gereden, zo bedacht hij zich vele jaren later. En daarmee doelt hij op de holocaust. Op de 'tape' zijn naast opnames van stoomfluiten en sirenes ook nog zo'n veertigtal stemfragmenten te horen die samen een verhaal vertellen, onder andere van de gouvernante van Steve Reich en enkele overlevenden van de holocaust. De delen heten: America - Before the war, Europe - During the war en After the war. Niet alleen is Reich een van de belangrijkste Amerikaanse componisten van de 20e eeuw, dit werk behoort tot de hoogtepunten in zijn oeuvre. Alleen door volleerde musici goed uit te voeren. Partijen. Graad 4-5.

Lees verder

Muzieknotatie: zelf bladmuziek maken op je tablet of computer

Muzieknotatie, zelf bladmuziek maken op je tablet of computer

Door John Valk

Sinds de komst van de computer is het mogelijk om muzieknoten strak opgemaakt vast te leggen, te printen of online te delen. Inmiddels is er al jaren ook programmatuur beschikbaar voor iOs (iPad) en Android gestuurde tablets.

Symphony ProVoor de iPad hebben we het dan over Symphony Pro (zie afbeelding rechts), iWritemusic (oorspronkelijk voor de iPhone) het uitgebreide programma Notion (ook voor de iPhone), dat via een pencil/stylus handgeschreven noten herkent en qua bewerkingsmogelijkheden goed afgestemd is op de versie voor pc. Daarnaast vind je in de appstore minder bekende programma's als het eenvoudig te bedienen Score creator, en Reflow scorewriter.

Was je tot nu toe gewend om op papier muzieknoten te schrijven, dan is de stap naar de tablet niet groot meer. Met name de grotere, 12 inch iPad Pro en de Surface Pro voor Windows 10, in combinatie met de speciale pencils, zijn uitermate geschikt en gebruiksvriendelijk voor 'notenopmaak'-apps.

De app NotateMe zet, net zoals Notion, de met je vinger of stylus op het scherm geschreven muzieknoten meteen om in strak vormgegeven notenschrift. Ook is het mogelijk bladmuziek te scannen via de Photoscore plugin met de camera van je iPad om deze later eventueel te bewerken en te beluisteren.

 

Handgeschreven muzieknoten herkennen

De app Komp  herkent net zoals zoals Notateme direct handgeschreven muzieknoten en zet deze om naar bijvoorbeeld Music XML. MusicJot is één van de laatste op de markt verschenen toepassing voor iOs om bladmuziek te creëren net zoals Notion en Notateme op basis van handschriftherkenning. Uniek in Notateme is de optie voor een plugin waarmee je papieren bladmuziek kunt inscannen en bewerken.

 

 

Muziek schrijven op tablets

Voor Android georiënteerde tablets is er Ensemble composer, de gratis versie van het uitgebreidere Ensemble composer pro. Speelt op basis van MIDI de noten af.  Mist alleen de mogelijkheid om liedteksten toe te voegen, export naar 'image file', maar niet naar PDF. De beste noteneditor voor Android tot nu toe. Lees hier reacties van gebruikers.

Goed nieuws voor muzikanten met Windows 10 gestuurde tablets, de Surface Pro 7, welke beschikt over een prettig groot scherm van 12 inch. Er is met StaffPad nu een muzieknotatieprogramma beschikbaar voor de Surface pro 7 welke beschikt over een groot scherm van 12,3 inch. Het professionele notenopmaakprogramma is met de nieuwe versie (8?) helemaal ingericht op de Surface Pro 3. One Touch Composer was als muzieknotatieapp de eerste optie voor Windows 8 gestuurde tablets.

Kawai, producent van vooral muziekinstrumenten heeft zich met TouchNotation voor de iPad ook begeven op de markt van muzikale apps. Jammer dat deze niet is geüpdatet voor de iPad pro en dat deze muzieknotatie-app niet de mogelijkheid aanbiedt om liedteksten toe te voegen aan het notenbeeld. Verder werkt deze app prima. Voorlopig geef ik nog de voorkeur aan de app NotateMe, die er zowel is voor de iPad als voor Android aangestuurde tablets. Met name vanwege de optionele koppeling met het muzieknotenherkenningsprogramma Photo Score.

Muziek schrijven via je computer

Voor pc's zijn er naast geavanceerde (semi) professionele programma's zoals SibeliusFinale , CapellaScorecloud, Crescendo (voordelig) ook meer eenvoudige, gratis programma’s. Hierbij kun je denken aan LylipondMusescore (zie de afbeelding hiernaast), of Finale Notepad, de gratis versie van het professionele notenopmaakprogramma Finale en Musicad en Bladmuziek (beide met een Nederlandstalig menu). Handig is de app SmartScore Music to XML waarmee je op je mobiel bladmuziek kunt scannen en doorsturen naar Sibelius of Finale om verder te bewerken.
Musescore is het meest uitgebreide gratis programma. Ik krijg weleens vragen naar Nederlandstalige notatiesoftware. Primus is tegelijkertijd gebruiksvriendelijk en in te stellen op een Nederlandstalig menu.

Tuxxguitar is een gratis notatieprogramma voor gitaar, waarmee je zowel in traditioneel notenschrift als tabulatuur kunt werken. Het ondersteunt ook muziekbestanden gemaakt met Guitar Pro.

Online muziek noteren

Hierboven genoemde programma's moet je eerst downloaden en vervolgens installeren om ermee te kunnen werken. Scorio is een app voor de iPad waarmee je ook online bladmuziek kunt maken. Noteflight is eveneens een online muzieknotatieprogramma, waar je via internet direct mee aan de slag kunt.

Te leen in Bibliotheek Rotterdam

Lees verder

De sound van de klassieken: Debussy

De sound van de klassieken: Debussy

Geschreven door John Valk

Wanneer behoor je als componist tot de top? Hoe weet een componist zich te onderscheiden ten opzichte van zijn collega's? Dat gebeurt in de regel door de muziek nét wat anders te laten klinken dan tot dan toe gebruikelijk is. Waar zit dat stukje afwijking of vernieuwing dan in? Aan de hand van de componeerstijl van Claude Debussy (1862 - 1918) geeft deze blog daar antwoord op. 

Ongelijkmatige ritmiek

Al luisterend naar de muziek van Claude Debussy lijkt het ritme gespeend van alle strakheid en regelmaat. Er lijkt meer sprake te zijn van ongelijkmatige ritmiek met onverwachte accenten. De variatie in muzikale kleur en de keuze van instrumenten lijkt belangrijker te zijn dan de melodie, waarvan de noten elke samenhang lijken te hebben verloren. Althans voor oren die hedendaagse populaire muziek en klassieke muziek van voor Debussy gewend zijn.

De inspiratie van Debussy

Melodisch verloop is vaak gekenmerkt door het gebruik van halve toonsafstanden, wat een grillig verloop geeft met onverwachte accenten. Debussy keek in het zoeken naar nieuwe muzikale uitdrukkingsvormen naar een andere vernieuwer in zijn tijd, namelijk Richard Wagner. Deze brak ook met traditionele vormen en was voor veel componisten uit zijn tijd en ook na hem een dankbare bron van inspiratie. Ook stond Debussy open voor vroege jazz en muziek uit het verre oosten, die voor het eerst te horen was voor een breed publiek tijdens een Javaans Gamalan-optreden tijdens de wereldtentoonstelling van 1889 in Parijs.

Spanningverloop en muzikale kleur

In een eerder artikel heb ik beschreven hoe de aard van het spanningsverloop en de muzikale kleur binnen een muziekstuk mede bepaald wordt door gebruikte tonen in het harmonisch verloop. Kijk bijvoorbeeld naar het begin van het Wilhelmus:

De melodie van dit  stuk maakt gebruik van de volgende toonhoogten:

De klassieke muziek tot ver in de 19e eeuw en de hedendaagse populaire muziek zijn op dit gebruik van tonen en samenklanken gebaseerd. Als je het Wilhelmus bewerkt op basis van tonen die een afstand hebben van één toon, dan gan deze tonen de bouwstenen vormen van de melodie en samenklank : 

 

 Het begin van het Wilhelmus klinkt dan alsvolgt: 

Impressionisme

Het gebruik van hele en halve toonsafstanden bewerkstelligt bij de luisteraar een ervaring van spanning en ontspannings/oplossing.  Door het gebruik van tonen die achter elkaar gezet in een reeks steeds een héle toon verschillen lijkt het muziekstuk meer te zweven zonder richtingsgevoel. Dat zie je terug in de muziek van Claude Debussy . Hij was de eerste, die bewust de hele toonstoonladder tot kenmerk maakte van zijn muzikale stijl. Luister naar een fragment uit het pianowerk "Voiles":

Juist door de sfeer van vaagheid en onbestemdheid die hiermee wordt opgeroepen is het niet vreemd dat Debussy verbonden wordt aan een verwante stroming in de beeldende kunst, die van het impressionisme. Niet alleen het gebruik van de hele toonstoonladder, maar ook het toepassen van pentatonische toonladders uit oude (volks)muziek en Chinese muziek in zijn opbouw van melodieen is kenmerkend voor deze muzikale stijl. Kijk en luister achtereenvolgens naar een fragment uit La fille aux cheveux de lin en een opsomming van de hierin gebruikte noten uit de pentatonische toonladder:

 

Complexiteit

Ook in de complexiteit van de samenklanken onderscheidde Debussy's muziek zich van die van zijn voorgangers en tijdgenoten. In het volgende voorbeeld beginnen we met eenvoudig akkoord, dat geleidelijk uitloopt in akkoorden, welke we in getransponeerde vorm terugvinden in stukken als La Cathedrale Engloutie of Clair de Lune uit de Suite Bergamasque:

 

Debussy gebruikte samenklanken en harmonie niet zozeer om structuur aan te brengen, maar meer om een bepaalde klankkleur te bewerkstelligen. Akkoorden hebben hierin in min of meer autonoom karakter, afwijkend van wat tot dan toe gebruikelijk was. Er valt nog veel meer te vertellen over welke vernieuwingen Debussy aanbracht in het muzikale gereedschap, zijn zoektocht naar nieuwe klanken, zoals het tegelijkertijd toepassen van twee toonsoorten, de invloed van de Javaanse Gamalan of de jazz in "Colliwog's Cakewalk". Daarin citeert hij tevens uit de opera Tristan en Isolde van de eerder genoemde inspiratiebron Richard Wagner.

Debussy in de collectie

Klik hier om gratis bladmuziek te downloaden van Claude Debussy. Voor piano, orkest en andere bezettingen.

Een greep uit boeken over Debussy die je kunt lenen bij Bibliotheek Rotterdam:

  • Monsieur Croche van Claude Debussy

    Artikelen van de Franse componist (1862-1918) over collega's en musici rond de eeuwwisseling, met name in Parijs.

  • Debussy door Luc Knödler

    Inleiding tot leven en werk van de Franse componist (1862-1918), met oeuvrecatalogus.

Lees verder

Muziek tijdens de bezetting

Muziek tijdens de bezetting

Geschreven door John Valk

Het is lastig voor te stellen wat nu het effect van concrete oorlogsomstandigheden en leven onder een buitenlandse bezettingsmacht zou zijn op muzikale beleving en voorkeur. De eerste wereldoorlog ligt ver weg in het verleden en Nederland was niet direct betrokken bij oorlogshandelingen. Kunstenaars, schrijvers en muzikanten uit de omringende landen maakten soms de verschrikkingen van deze oorlog van nabij mee. Ravel schreef zijn pianoconcert voor de linkerhand voor een pianist, die zijn rechterhand had verloren in het strijdgewoel. Henk van Gelder had een aantal jaren geleden al aandacht besteed aan een antwoord op de vraag “wat voor liedjes zong Nederland tijdens en na de tweede wereldoorlog”. Hij kwam daarbij tot de conclusie dat de liedjes vooral in het teken stonden van kop-op en houd-er-de-moed-maar-in.

De bevrijding als muzikale impuls

De omstandigheden waaronder gemusiceerd werd, varieerden van noodgedwongen spelen in een kamp tot het collaborerend zingen van antigeallieerde en antisemitische teksten. Tussen deze extremen werd het naar ontspanning hunkerende publiek gesust met liedjes, waarin het optimisme de boventoon voerde. De bezetting voedde waarschijnlijk ook het verlangen naar onbereikbare oorden. De snelle opkomst van het swingende Hawaian repertoire werd ook ingegeven door het verbod op jazz muziek. Liedjes, die verwezen naar betere tijden zoals ‘eens zal de betuwe in bloei weer staan’ en ‘als op het Leidseplein de lichtjes weer eens branden gaan’ waren ook in de bevrijdingstijd nog zeer populair. De bevrijding  gaf  een enorme impuls aan de populariteit van Engels/Amerikaanse muziek, ten koste van het Nederlandse lied. “Don’t fence me in” was een enorme hit.

Lid van de Kultuurkamer

De positie van de Nederlandse muzikant gedurende de oorlog werd voor een groot deel bepaald door het al dan niet lid zijn van de Kultuurkamer. Zonder dat lidmaatschap mocht hij niet in het openbaar optreden. Veel muzikanten waren van Joodse afkomst. Ik hoef niet uit de doeken te doen wat het lot van menig Joodse muzikant in de oorlogsjaren is geweest. Aan geallieerde zijde, bij de Amerikanen en Engelsen stond de muziek in het teken van swing, verdriet, geluk en patriotisme. De vijand kreeg er soms met een vleugje Engelse humor van langs met liedjes als “we’re going to hang out the washing at the Siegfried line".

En songs als “We’ll meet again” (zie Vera Lynn hierboven zingen voor de piloten van de Royal Air Force) appelleerden aan gevoelens van heimwee, gemis, verlangen in een tijd waar mannen massaal langdurig van huis waren om te vechten. Dat veroorzaakte hier weer een liedje als “Trees heeft een Canadees”. Het van oorsprong Duitse soldatenlied Lilly Marleen was zowel populair bij Duitse als geallieerde soldaten. Klassieke muziek kreeg, ingezet voor nieuwsuitzendingen een patriotistische of propagandistische betekenis. De regering in Ballingschap zond vanuit Engeland een radioprogramma uit onder de naam Radio Oranje. De herkenningstune bestond uit de eerste maten van de 5e symphonie van Beethoven. Gedacht in morsetekens stond het ritmisch verloop voor de V van Victory. De muziek van Wagner werd nog lange tijd geassocieerd met het Nationaal Socialisme.

Meer informatie

Via internet

  • Musicforce en De tweede wereldoorlog in muziek
    Een multimediaal informatiecentrum over de Tweede Wereldoorlog en muziek uit het toenmalige Koninkrijk der Nederlanden. Het muziekleven tijdens de oorlogsjaren, verboden muziek, muziek in de doorgangs- en vernietingskampen, spotliedjes, amusementsmuziek en propagandaliederen krijgen aandacht.

  • Website met teksten, melodieen, achtergrondinformatie van Duitse en Italiaanse soldatenliederen.

  • Kijk op Uitzending gemist naar de korte documentaire waarin Ela Weissberger, een van de weinige overlevenden uit de cast van 1943 van de kinderopera Brundibár, vertelt over haar tijd in Theresienstad , uitgezonden op zondag 4 mei 2014 bij de NOS.

Via boeken

Meer informatie in boeken te leen bij Bibliotheek Rotterdam of bij andere Bibliotheken via online aanvragen.

  • Frank Mehring: Soundtrack van de bevrijding; swingen, zingen en dansen op weg naar vrijheid.

  • Henk van Gelder/Jacques Kloters: Door de nacht klinkt een lied: amusement in Nederland 1940-1945.

  • 1940-1945: amusement en propaganda tijdens de bezetting (met 4 cd's).

  • Walter Boers: Eén volk, één lied; Joodse en Arische muziek in het Derde Rijk.

  • Joza Karas, Theodore van Houten: Muziek in Theresienstadt.

  • Co de Kloet: Trees heeft een Canadees.

  • Martin van Amerongen: Wagner: De buikspreker van God (over Wagner, zijn muzikale nalatenschap in relatie tot het Nationaal Socialisme).

  • Liel Leibovitz: Lili Marlene beschrijft de geschiedenis van het beroemde lied en biedt een uitzonderlijke invalshoek op het Duitse leven tijdens het naziregime.

Via bladmuziek / cd's

Bladmuziek en cd's met liedjes rond de 2e wereldoorlog te leen bij Bibliotheek Rotterdam.

  • Great songs of World War II

  • I'll be seeing you

  • Hawaiian muziek. Is een bladmuziekbundel.

  • Cd's met liedjes rond de 2e wereldoorlog te leen bij Muziekweb: Nederland bezet & bevrijd I en II.

  • Download gratis de bladmuziek van Eens zal de betuwe weer in bloei staan en The last post (onderdeel van de jaarlijkse dodenherdenking op 4 mei).

  • Beluister en download bladmuziek voor verschillende instrumenten en ensemblevormen van het Lied van de vrijheid op de website van het Nationaal Comité 4/5 mei.

Lees verder

Wat biedt de iPad voor muzikanten?

Wat biedt de iPad voor muzikanten?

Door John Valk

De introductie van de tablet, inmiddels 10 jaar geleden, werd een succes vanwege het compacte formaat en de veelzijdigheid van het apparaat. Deze veelzijdigheid van de iPad, een van de eerste serieuzere tablets, geeft veel mogelijkheden aan professionele, recreatieve muzikanten en muziekdocenten. In een blog uit 2011, vlak na de lancering van de iPad, gaf ik al antwoord op de vraag wat je als muzikant allemaal kunt doen met een iPad. Veel van de apps die de muziekbeoefening op de iPad ondersteunden zijn inmiddels uit de handel gehaald. Het in de lucht houden van een app vergt onderhoud, ontwikkeling en support en daar ontbrak het denk ik bij bij vele aan. In deze blog leg ik uit hoe een tablet de actieve muziekbeoefening kan ondersteunen en wat de meerwaarde kan zijn. De voorbeelden aan apps die ik geef zijn slechts een greep uit het enorme aanbod. Kijk op Youtube voor demonstraties door zowel producenten als enthousiaste gebruikers van deze apps. Maar ik begin met een stukje geschiedenis van de specifieke eigenschappen van de hard- en besturingssoftware. 

Hardware

Waarom noem ik de iPad en niet de door Android en Windows aangestuurde mobiele apparaten? Het antwoord daarop is eenvoudig. De iPad heeft op muziekgebied meer te bieden. De laatste meest innovatieve versie van de iPad kwam in 2015 uit: de iPad Pro met een groot 12,9 inch scherm. Voor het tonen van bladmuziek, zeker als het gaat om de leesbaarheid van partituren met meerdere systemen (piano, orkest, etc.) op het scherm, was dit een welkome aanwinst. Ook de virtuele controllers, DAW’s (Digital Audio Workstations), notenopmaakprogramma’s met hun vele knoppen en schuifregelaars zijn op grotere schermen overzichtelijker en makkelijker te bedienen.

De ingebouwde microfoon was van begin af aan al een welkom attribuut voor zangers, instrumentalisten en opnametechnici. En was die ingebouwde microfoon niet genoeg, dan kan er nog steeds via een adapter een externe microfoon aangesloten worden. Die microfoon kan ook als sensor dienen in de zin van het herkennen van toonhoogtes en akkoorden voor bijvoorbeeld ‘tuner-apps'; apps waarmee je je gitaar kunt stemmen of apps die controleren of je wel op de juiste toonhoogte zingt. De ingebouwde camera kan ingezet worden om bladmuziek te herkennen en over te zetten naar een bewerkbaar digitaal formaat. Was je als muzikant, componist of opnametechnicus tot voorkort aangewezen op een zware desktop computer en veel fysieke apparatuur, nu zijn al die type toepassingen vertaald naar apps voor de iPad met kwalitatief vergelijkbare resultaten. De gebruiksvriendelijkheid van de apps is in veel gevallen zo toegenomen dat ze door het intuitieve karakter van het besturingssysteem ook voor de minder professionele muzikant makkelijk te gebruiken zijn. En dan hebben we het nog niet gehad over de gunstige prijzen ten opzichte van die van desktoptoepassingen.

De ontwikkeling van de iOS-besturingssoftware maakt het mogelijk om audio of MIDI-muziek met bluetooth vanaf je apparaat te streamen en tegelijkertijd met meerdere apps  werken.  In de ontwikkeling van de hardware, de iPad zelf, zag je de laatste jaren tevens een toename van rekenkracht, opslagcapaciteit en een verbetering van interne speakers en het beeldscherm. Dat alles gaf ontwikkelaars meer mogelijkheden om apps verder te verbeteren. Ook aan de iPhone gebruiker is gedacht. Van vele apps zijn ook versies beschikbaar met aangepaste interfaces voor de iPhone - en soms ook voor de Apple Watch. 

Muzikale apps

In dit blogartikel heb ik een selectie gemaakt van bruikbare apps voor de iPad die het maken van muziek ondersteunen. Hieronder een overzicht van de verschillende soorten apps.

Apps met virtuele versies van bestaande en nieuwe muziekinstrumenten

Wat opvalt is dat in de loop der tijd vele apps verdwenen zijn die een vertaling waren van akoustische instrumenten. Kennelijk hadden deze weinig of geen toegevoegde waarde. Toch wil ik er een paar noemen die je geavanceerd kunt noemen op het gebied van toonopwekking. Soms is er geen relatie met een bestaand instrument en kun je spreken van een nieuw instrument. De meeste instrumentapps bevatten een opnamefunctie, met enkel of meervoudig spoor, en zijn aan te sturen via een externe controller, bijv. een extern elektronisch keyboard of drumpad.

  • iFretless bass is een virtueel muziekinstrument waarmee je op virtuele snaren met twee vingers tot in detail analoge instrumentgeluiden en effecten kunt nabootsen. De app is aanslaggevoelig met meerdere samples onder een toetspositie van de snaar, interferentie, bending, etcetera. Bekijk de korte videodemo op Youtube. Ook te gebruiken voor saxofoon, koperblazers en gitaar of beluister en bespeel eens de iGrand piano of de Hindoestaanse Santoor;
  • DrumJam is een gevoelsmatige app om te drummen en drumpartijen te maken van de makers van ThumbJam. Voor nog meer akoestische instrumenten bekijk je het filmpje van de iPad ‘Accordéon’ of ga naar de appstore voor de harp. Bekijk een videodemo op YouTube.;
  • Op Pro Audio Files van componist en synthesizerspeler Philip Mantione tref je een top 10 aan van zijn favoriete virtuele synthesizers, waaronder Model 15 (de digitale versie van Moog modulaire synthesizer) en MorphWiz (een speciaal voor de iPad ontworpen digitaal muziekinstrument).

Apps voor het tonen en maken van bladmuziek

Enkele voorbeelden van deze soort app:

  • Musicreader is een pionier op het gebied van bladmuziek op een tablet. Vlak na de introductie van de iPad kwam ook hiervoor een versie;
  • Forscore is net als musicreader bestemd voor het tonen van en bladeren door bladmuziekpagina's in pdf-formaat. De app bevat van zichzelf ongeveer 1300 pagina's klassieke bladmuziek voor de piano. Je kunt ook zelf stukken toevoegen vanaf een computer of  het internet, notities aanbrengen en setlijsten maken. Ook audiotracks kun je aan je partituur koppelen. De app heeft zich ontwikkeld tot een allround tool voor het tonen van bladmuziek en is in te zetten voor veel doeleinden. Op de website van de digitale muzikant vind je veel Nederlandstalige tips;
  • Unrealbook is te vergelijken met Forscore, beheert je collectie bladmuziek in pdf-formaat, kan draadloos via bluetooth pagina's omslaan met onder andere een iRig BlueBoard-voetpedaal. Met een speciale pen, de Apple pencil, kun je aantekeningen maken op en tussen de notenbalken;
  • Newzik is te vergelijken met Forscore, maar vooral handig voor grotere ensembles. Dit is te merken doordat je de partijen van de orkestleden centraal kunt aansturen. Bekijk de korte demo;
  • iRealbook Pro, dé app voor jazzmuzikanten geeft louter akkoordschema’s van jazznummers. De akkoordschema's zijn te transponeren naar elke toonsoort en af te spelen in diverse stijlen. Bekijk de demo;
  • Tomplay interactive sheet music biedt naast bladmuziek ook audiobegeleidingen. Van pianoconcerten van Mozart tot eenvoudige pianobewerkingen van tangos gecomponeerd door de befaamde zanger Carlos Gardel. Bekijk de korte videodemo.

Apps om songteksten te tonen:

  • OnSong is vooral bestemd voor zichzelf begeleidende jazz- of popzangers en bandleden, die geen zin meer hebben in stapels papier met songteksten en begeleidingsakkoorden;
  • SongBook Chordpro laat behalve songteksten met akkoorden ook mogelijke varianten van akkoorden zien, behalve voor iPad en iPhone ook voor de Apple Watch!;
  • Lyrics with chords voor Android  is een eenvoudige applicatie om songteksten met akkoorden te verzamelen, te beheren en te bewerken;
  • MySongbook  is te vergelijken met onSong, bedoeld om om songteksten met akkoorden te verzamelen, te beheren. Voor iPhone en iPAd. Laat ook gitaargreepdiagrammen zien.

Apps met muzikale opnamestudio's, DAW’s, sequencers, audiobewerking, dj-apparatuur en de mogelijkheid om muziek te componeren en begeleidingen tegenereren:

Opnamestudio’s (Digital Audio Workstation):  

  • Garageband verandert je iPad in een verzameling Touch Instruments en een meer dan complete opnamestudio, (DAW Digitale Audio Workstation) Top!;
  • Music studio, een complete sequenzer met verschillende instrumenten (er is ook een gratis Lite-versie);
  • Studio track  heeft een gebruikersvriendelijke sequenzer voor het opnemen van tracks en mixen;
  • Figure is een app waarmee je snel en eenvoudig eigen muziek op je iPad of iPhone kunt vastleggen. Stel drum,bass en lead in en componeer zo je eigen nummer;
  • Cubasis is het populaire meersporen digitale audiostation;
  • Je zingt een melodie en Improvox zorgt ervoor dat de opname klinkt als een meestemmig koor;
  • Pocket Studio is als digitale muziekstudio een prima goedkoop alternatief voor Cubasis en Aurora;
  • Thesys  is een zeer uitgebreide MIDI-sequenzer;
  • Sampletank is eenvoudig workstation dat zich vooral onderscheidt door de meer dan 2300 virtuele muziekinstrumenten, loops, een meersporen midirecorder en vele aansluitmogelijkheden naar bijvoorbeeld DAW’s als Cubasis en Garageband;
  • Final Touch  is een volledige opnamestudie voor de iPad die Maximizer, Pre en Post Equalizer, 4-Band Dynamics, Stereo Imager, Reverb en Dithering samenbrengt in één geintegreerde app. Voor professioneel opnemen, editen en masteren;
  • Beathawk is een mobiele muziekstudio. De app is toegankelijk, geeft mooie geluiden, is veelzijdig en er zijn veel videodemo's te vinden op Youtube.

Apps voor het maken van muziek of componeren met audio:

  • Muziekmemo's, een app waarmee je eenvoudig muzikale invallen kunt vastleggen;
  • Op een intuïtieve manier muziale klanken creeëren, zonder dat daar echt muziektheoretische achtergrondkennis voor nodig is. Dat kan met het gratis programma SoundPrism Pro. Bekijk de videodemo;
  • Ook met Thumbjam waan je je al snel een gevorderde pianist, drummer, componist;
  • Rhythm Necklace is een eenvoudige app, bedoeld voor het verkennen en samenstellen van complexe ritmes.

Dj-tools en beats:

  • Groovemaker 2 voor het maken van techno, trance, reggae en meer;
  • Djay met een Pro-, djay- en vjay- versie, met onder andere Spotify-integratie;
  • Met de DM1 drummachine voor de iPad kun je zelfgemaakte beats via virtuele klassieke drummachines tot klinken brengen;
  • Traktor, DJ software, qua bediening helemaal is toegesneden op de specifieke eigenschappen van het iPad touchscreen.

Zie verder de keuze van Joey Santos op de website van Digital Dj tips

Apps om muziek op te nemen, af te spelen, te vertragen of om te zetten:

  • TouchOSC is een midi controller voor de iPad;
  • Met Voice Band wordt wat je inzingt direct omgezet naar gitaar- of keyboardgeluid. Dat kun je ook weer vastleggen en verwerken tot een instrumentaal nummer. Het vergt wel enige oefening om tot een klinkend resultaat te komen. Bekijk de korte demo;
  • Met Capo kun je een mp3, bijvoorbeeld van een solofragment van je favoriete artiest, in elk gewenst tempo en toonhoogte afspelen. Daarbij probeert het programma ook de onderliggende akkoorden te herkennen. Handig als je zo'n fragment wilt gaan analyseren en of naspelen;
  • TuneTransformerAmazing slowdowner en Anytune Pro zijn apps, eveneens voor het vertraagd, op een andere toonhoogte afspelen van muziek, maar dan zonder akkoordherkenning, een hulpmiddel voor het op gehoor noteren in notenschrift van een audiotrack;
  • Midi recorder voor de iPhone en iPad, zet audio om in midi, (dat je weer kunt importeren in notenopmaakprogramma's), bij meer complexe muziek werkt het niet, lees mijn blog Audio naar bladmuziek omzetten;
  • PreSonus Capture Duo is gratis en ondersteunt maximaal 2 tracks bij het opnemen van muziek via ingebouwde of aangesloten microfoon. Eenvoudig en doeltreffend. Wat je opneemt is later in andere programma's verder te verwerken.

Apps om akkoordschema’s, muziek, begeleidingen te genereren:

  • iBassist genereert begeleidingen op de virtuele basgitaar, te combineren met;
  • Jazz Drummer genereert zeer gewaardeerde swing, bebop slagwerk begeleidingen;
  • Pro Chords 2.0 geeft vanuit één akkoord suggesties voor een volledig akkoordschema. Kan handig zijn als je aan het componeren bent;
  • Polychord, op een intuitieve manier begeleidingen genereren op basis van akkoorden in combinatie met het aanmaken van een melodie door het aanklikken van een aangepast keyboard;
  • Moodscaper genereert atmosferische muziek;
  • SessionBand genereert op basis van akkoordinvoer complete begeleidingen in diverse stijlen en met diverse instrumenten. Gemaakt met opnames, samples van professionele muzikanten. Bekijk de videodemo's;
  • Tin pan Rhythm, eenvoudige tool voor de iPad, die audiobegeleidingen genereert op basis van geselecteerde akkoorden en stijlen;
  • Polychord , op een intuïtieve manier begeleidingen genereen op basis van akkoorden in combinatie met het aanmaken van een melodie door het aanklikken van een aangepast keyboard;
  • Band creator  Bass Drum machine, op basis van het inspelen van akkoorden wordt een begeleiding op bas en drums gecreëerd met een keuze uit meer dan 50 muzikale stijlen.

Apps als hulpmiddel voor het bespelen van akoustische instrumenten:

  • Super Metronome Groovebox zowel veelzijdige metronoom als drummachine voor de iPhone;
  • TonalEnergy Tuner & Metronome de naam zegt het al een stemapparaat, zeer uitgebreid voor zangers, blazers, strijkers en metronoom ineen, ook voor de Apple watch;
  • VITAL tuner Pro, zeer uitgebreide app voor (professionele) stemdoeleinden. Bekijk de korte demo.

Apps met interfaces, controllers voor externe muziekapparatuur of-applicaties:

  • Met Audiobus kun je je muziekapps die met Audiobus compatibel zijn op elkaar aansluiten, alsof je virtuele kabels gebruikt. Bekijk de demo;
  • AmpliTube: gitaar, basversterker;
  • Mobile POD bootst versterkers en effectaparaten na voor de electrische gitaar of basgitaar.

Apps met interactieve muzikale oefeningen, lessen, trainingen, theorie, gehoortraining, een instrument leren bespelen:

Gehooroefeningen en muziektheorie (toonladders, akkoorden, et cetera):

  • Better Ears, ook voor Android biedt je de gelegenheid je gehoor te oefenen op intervallen, toonladders, akkoorden, ritmes op een in te stellen niveau. Je kunt daarbij je antwoord kwijt op een virtueel pianotoetsenbord of gitaartoets;
  • Sing true zorgt ervoor dat de juiste toonhoogte treft met zingen, bevat ook oefeningen;
  • Earz Nederlandstalige app !! Al spelenderwijs je muzikaal gehoor ontwikkelen, noten leren lezen en jezelf muziektheorie eigen maken. Uitdagend en leerzaam, voor elk niveau en iedere leeftijd. Bekijk de korte videodemo;
  • The Missing Link, een van de spaarzame Nederlandse interactieve iBooks, deze met muzikale instructie voor diverse instrumenten in het op een handige manier leren improviseren op pentatonische toonladders;
  • Ningenius, spelenderwijs een muzikant worden met behulp van platformspel, voor kinderen vanaf 3 jaar;
  • Octavian pro alles over akkoorden en toonladders;
  • The Orchestra multimediale ervaring van hoe orkestmuziek werkt;
  • Theory lessons weliswaar in het Engels, maar zeer handige tool om muziektheoretische kennis en vaardigheden op te doen.

Voor zangers, begeleiders, songwriters en arrangeurs kan het soms handig zijn direct te horen in welke toonsoort een nummer geschreven is. Song Key Finder, ook voor Android, is een handige tool om dit aan te geven. Houd je iPad bij de geluidsbron en via de ingebouwde of aangesloten microfoon zie je op je scherm de toonsoort verschijnen waarin het muziekstuk staat.

Apps om je stem te trainen of een instrument leren bespelen:

  • Choir Prodigy biedt zangers de mogelijkheid om individueel en doelgericht klassieke muziekstukken te leren zingen in een interactieve digitale omgeving;
  • Piano notes Pro  prima app voor keyboardspelers om noten te leren lezen;
  • Smartmusic is een tool voor online muzieklessen.

Ga naar de website van Music Advisor voor de 10 beste apps die je helpen bij het leren pianospelen.

Educatieve apps om kinderen geluiden te laten ontdekken, te laten spelen met geluiden: 

Helaas zijn deze apps niet in een Nederlandstalige versie beschikbaar, maar onder begeleiding zijn een aantal wel te gebruiken door kinderen. Ik heb apps gekozen die meerwaarde creeëren, het louter vervangen van een muziekinstrument door een virtueel instrument zou ik niet aanbevelen.

  • Loopimal is een leuke manier om kinderen kennis te laten maken met musiceren in combonatie met animaties;
  • CrayolaDJa  is een virtuele DJ-tafel voor kinderen;
  • Toc and Roll is een meersporen opnamestudio voor kinderen;
  • Sesame Street Makes Music is een leuke en leerzame manie om kinderen muziekinstrumenten, tempo, ritme et cetera te laten verkennen;
  • Kapu Bloom Tunes en Singing fingers  laten kinderen schilderend muziek maken;
  • Monster Chorus;
  • Hum on voor Android, zing een melodie in, die wordt zichtbaar in muzieknoten. Deze kun je weer handmatig aanpassen en er een begeleiding onder zetten.

Accessoires:

  • Een voetpedaal om bladmuziekpagina's om te slaan terwijl je beide handen vol hebt aan je muziekinstrument. Het werkt draadloos via bluetooth;
  • Een inklapbare muziekstandaard, voor de iPad;
  • iRig MIDI 2,voor de iPhone/iPad, een aanzetstuk met een wat bescheidener interface, beschikt wel over MIDI thru en een voeding via micro-usb;
  • Een dockingstation, de Behringer iStudio iS202 iPad AV met voor de iPad met diverse audio/midi in- en uitgangen;
  • iRing motion controler is een draadloze controler voor muzikale apps in de vorm van een ring om je vinger, vooral voor DJ's in life performances;
  • Misulu C.24 een keyboard dat precies past op je iPad;
  • Jamstik een virtuele gitaar om aan te sluiten op je iPad.

Te leen in Bibliotheek Rotterdam

Meer blogs

Lees verder

Speciale zoekmachines voor muziek

Speciale zoekmachines voor muziek

Geschreven door John Valk

Iedereen overkomt het wel eens. Er zit een melodie in je hoofd en je komt maar niet op de naam. Google en ook andere zoekmachines bieden dan geen uitkomst. De afgelopen jaren zijn er zoekmachines voor muziek ontworpen, die werken op basis van audioinvoer. Dat wil weggen het inzingen van een melodie, muziek uit een speaker, of het ritmisch tikken van een melodie op de spatiebalk, of het inspelen van een melodie op een virtueel klavier. Apps als ShazamSoundhound en MusicID  werken alleen bij de input van bestaande officiële uitgaves van muzieknummers. Je houdt je smartphone bij de luidspeaker van de radio en deze apps geven aan om welk nummer het gaat en op welke cd deze terug te vinden is.

Midomi-app

Bij de app Midomi ben je zelf de geluidsbron, die de app laat zoeken naar de titel van het gezochte nummer. Onder het motto "click and sing or hum" lijkt Midomi met miljoenen nummers, klassiek en populair te beschikken over de meest uitgebeide database van muziekfragmenten met een link naar de muziekhandel. Gebruikers kunnen ook zelfgemaakte muziek insturen. De achterliggende techniek, Multimodal Adaptive Recognition System - oftewel MARS weegt bij de speurtocht naar het juiste nummer verschillende parameters - zoals patronen in toonhoogtewisseling, snelheidsvariaties, tekst en stiltes in de muziek - mee. De zoekmachine is gebouwd door het bedrijf Melodis, dat is opgericht door studenten van de Amerikaanse Stanford-universiteit. Midomi is ook geschikt voor de i-Phone. Klik hier voor een artikel over ervaringen met zoeken in Midomi en andere muzikale zoekmachines.

Musipedia

Musipedia beschikt over een breed spectrum aan invoermogelijkheden: via een virtuele piano, via de computermuis, of via een aangesloten microfoon of via zgn "contour based search" voor als je niet precies weet hoe de melodie verloopt of via ritmisch tikken op het toetsenbord.

Folktunefinder

Folktunefinder is een zoekmachine voor volksmuziek met een database van 200.000 melodieen. Toets hiervoor op de website zonder op het ritme te letten een paar tonen van de melodie in op een klavier of een viool/banjo toets en de zoekresultaten worden zichtbaar.

Watzasong

In Watzatsong kun je ook een zelf ingezongen of ingespeeld stukje muziek als vraag voorleggen aan de online community, verbonden aan deze applicatie.

Lees verder

Bladmuziek lezen op een speciale e-reader met dubbel scherm

Bladmuziek lezen op een speciale e-reader met dubbel scherm

Geschreven door John Valk

Bladmuziek lezen op een digitaal scherm is nog lang geen alom geaccepteerde gewoonte. Ik heb al eerder geschreven over de voor- en nadelen. Die hadden tot nu toe betrekking op tablets met lcd en de nieuwe amoled-schermen, die vergeleken met lcd een lager energieverbruik kennen, contrastrijker zijn, beter te bekijken zijn in een fel verlichte omgeving, sneller reageren. Langdurig kijken naar een dergelijk type scherm is vermoeiend voor de ogen. En dat is naast het zeer lage energieverbruik weer een voordeel van schermen gebaseerd op de zogenaamde e-ink techniek. Deze vind je standaard bij e-readers voor het lezen van teksten. Nadeel van deze schermen was tot nu toe de trage reactietijd bij het omslaan van pagina’s. Het vlot kunnen omslaan van bladmuziekpagina’s is cruciaal voor muzikanten. Een tablet, met uitzondering van die met grotere schermen rond de 12 inch, is vaak te gering van omvang om partituren op een prettige manier te kunnen lezen. Met de GVIDO lijkt daar verandering in te komen. Met een 13 inch dubbelscherm ziet deze e-reader eruit als een opengeslagen bladmuziekbundel.

GVIDO

Wat kun je wel en niet met deze reader? Ten eerste bladmuziek opslaan, intern (8GB), op micro-sdkaart en extern naar de GVIDO online cloud service, bladmuziek lezen, aantekeningen maken met een speciale pen, bladmuziek delen met geregistreerde gebruikers. Verder kun je er een voetpedaal (draadloos en via USB) op aansluiten voor het omslaan van de pagina's. Afgaande op de video hieronder lijkt de reactietijd bij het omslaan van de pagina's zeer acceptabel Het apparaat kan alleen overweg met bladmuziek in PDF formaat. Voordeel van het lezen van boeken op een e-reader in epubformaat is dat je de lettergrootte kunt aanpassen terwijl de pagina meeschaalt. Dat lukt niet met PDF. Ook heb je in tegenstelling tot een tablet externe verlichting nodig in een donkere omgeving. Als we de aankondiging op de website van GVIDO mogen geloven dan is de GVIDO reader vanaf september te koop in Europa. Er hangt wel een fors prijskaartje aan vast. Houd voorlopig rekening met een prijs van tenminste ongeveer €1600,-.

Bekijk het eerste filmpje voor de test van Goodereader. Het tweede filmpje is een demo van GVIDO zelf.
Een andere e-reader speciaal voor bladmuziek is de Good e-reader.

Lees verder

Het Tristan akkoord, op zoek naar nieuwe muzikale spanningsvelden

Het Tristan akkoord, op zoek naar nieuwe muzikale spanningsvelden

Door John Valk

In een eerder artikel wees ik op een veel voorkomende standaard opbouw van een muziekstuk: een melodie met een begeleiding gebaseerd op drie elkaar afwisselende onderliggende akkoorden, en wel op de 1e, 4e en 5e trap. 

Zij ondersteunen of versterken het spanningsverloop van de melodie in een afwisseling van spanning en ontspanning (klik op de afspeelknop om het stuk af te spelen:

De blues bijvoorbeeld kent in de meest eenvoudige vorm qua harmonisch verloop in een vast begeleidingspatroon van afwisseling van deze 3 akkoorden:

Ontwikkeling van muzikale taal

Kenmerkend van de westerse muziek is, dat muzikale uitdrukkingsvormen zich sterk ontwikkelden in de loop der eeuwen, parallel aan maatschappelijke ontwikkelingen. Ook de complexiteit en het belang dat men hechtte aan samenklanken, de harmonische component van muziek, is typerend voor westerse muziek. De componist probeert in zijn streven naar muzikale zeggingskracht steeds balans te brengen in ritmische, melodische stuwing en harmonische variatie. In de westerse muziekgeschiedenis zien we dat componisten In het midden van de 19e eeuw  expliciter naar nieuwe muzikale vormen en middelen zoeken, waarbij de grenzen van wat harmonisch, qua samenklank nog acceptabel is worden verkend. Dat wil niet zeggen dat componisten vóór die tijd nooit experimenteerden met nieuwe muzikale uitdrukkingsvormen. Luister bijvoorbeeld naar het dissonantenkwartet van Mozart en de late strijkkwartetten van Beethoven.

Wagner als vernieuwer

Bij Wagner zie je, dat hij - kort door de bocht - melodieen creerde, welke zich constant op een niveau van spanning lijken te bevinden, zonder op te lossen naar een toon met een onderliggend rustpunt suggererend akkoord. In muziektheoretische zin blijven ze constant hangen op een akkoord dat een 5e trap suggereert (dominant) .Dit zien we duidelijk terug in het voorspel tot zijn opera Tristan en Isolde. Korte muzikale eenheden, motieven, thema's keren achter elkaar terug steeds beginnend op een andere toonhoogte. Als je denkt dat de muziek even tot rust komt zit je weer in een ander spanningsfragment. De vervlochten melodische lijnen schrijden voor een groot deel voort in stapjes van halve toonsafstanden. Dit laatste wordt chromatiek genoemd. Bijzonder is dat de melodielijn dan stijgt en de onderlinge baslijn daalt.
Luister hier naar de eerste maten- oorspronkelijk voor orkest- hier gereduceerd tot een pianopartij:

Het akkoord in het begin van de derde maat (f-b-d#-g#)staat in deze context bekend als het Tristan Akkoord, dat in zijn opera's verwijst naar een buitenmuzikaal gegeven, het muzikale symbool voor erotiek. Eigenlijk is het een half verminderd septiem akkoord op de F of uitgaande van de Gis als grondtoon een Gis mineur/kleine terts 6 akkoord. Op zich was dit akkoord niet nieuw. Wel op de manier waarop dit akkoord is ingebed met een voortschrijdende afwisseling van louter spanningsakkoorden, niet weten waar je muzikaal staat, hoe het verder gaat.

Liszt als voorbeeld

Wagner is waarschijnlijk niet de uitvinder van dit muzikale spanningsverloop. Misschien heeft hij zich laten bij het componeren van Tristan laten inspireren door Franz Liszt in de inleidende maten van het lied “Ich möchte hingehn”:

Links

  • Luister en kijk hier naar de de Prelude van 'Tristan en Isolde' uitgevoerd door het Beiers Staatsorkest met Zubin Mehta als dirigent.
  • Download hier de bladmuziek van het lied “Ich möchte hingehn” van Franz Liszt.
  • Klik hier voor boeken, hier voor opnames van Tristan en Isolde van Wagner, te leen in Bibliotheek Rotterdam.

Uitgelicht:

Van Die Feen tot ParsifalWagnerboekomslag, een inleiding tot Richard Wagners opera’s en muziekdrama’s, door Bert Leyns

Lees verder

Augmented reality in het boek Borgers, een muzikale familie

Augmented reality in het boek Borgers, een muzikale familie

Geschreven door John Valk

Ik werk meer dan 35 jaar bij bibliotheek Rotterdam en schrijf bijna net zolang recensies. Deze recensies gaan over nieuwe boeken, dvd’s, muziek of nieuwe media. Je vindt ze ook in de online bibliotheekcatalogus bij ‘Meer informatie’. Onlangs kreeg ik een boek toegestuurd dat meer is dan een boek.

Onderscheidend boek

Van de ene kant is het een gewoon boek, rijk geïllustreerd, waarin we de muzikale activiteiten volgens een kleurrijke Brabantse familie vanaf het einde van de oorlog tot vandaag de dag. Daarin weerspiegelt zich op aansprekende wijze tevens de overgang van het analoge naar het digitale muzikale tijdperk. Behalve een indringend weergegeven muzikaal tijdsbeeld onderscheidt het boek zich door de mogelijkheid Augmented Reality toe te voegen aan een twaalftal foto’s. Dit brengt een bijzondere auditieve en visuele sensatie teweeg. De foto’s komen als het ware tot leven door ze met de gratis ‘Effenaar Experience’ app via een smartphone of tablet te scannen.

In het filmpje hieronder laat ik in het kort zien hoe het werkt en hoe het eruit ziet:


Bertus Borgers vertelt bij Omroep Brabant over zijn fotoboek 'Muziek in de familie':

 

Het boek Borgers: muziek in de familie is verkrijgbaar in de bibliotheek.

Lees verder

Concierto de Aranjuez, voor de helft onzichtbaar

Concierto de Aranjuez, voor de helft onzichtbaar

Geschreven door John Valk

Van Stevie Wonder, Ray Charles, Jose Feliciano, Andrea Bocelli en Jules de Korte is bekend dat zij behalve zanger ook nog blind zijn. Maar als je de gemiddelde Nederlander zou vragen "ken je soms ook een  blinde componist", dan zal hij het antwoord denk ik schuldig moeten blijven. Tenzij je toevallig op de Spaanse televisie de documentaire hebt gezien "La Mitad Invisible" (de helft onzichtbaar) over het "Concierto d'Aranjuez'' voor gitaar en orkest van de blinde componist Joaquin Rodrigo (1901-1999).

Bewerkingen 

Dit stuk, met name vanwege het meeslepende middendeel, is misschien wel het meest gespeelde Spaanse klassieke muziekwerk aller tijden. Het bekende thema hoor je te pas en te onpas terug in begeleidingsmuziek bij inzamelingsacties, reclames, vocale bewerkingen door o.a. de libanese zangeres Fairuz, door Demis Roussos. Niet met alle bewerkingen was de componist even blij. Maar er zijn gelukkig positieve uitzonderingen zoals het fijnzinnige blazersarrangement van jazzcomponist Gil Evans met de trompetsolo's van Miles Davis in "Sketches of Spain'' en de recente opnames van de op dit moment misschien wel beste Spaanse flamencogitarist Vincente Amigo.

Ontstaan

Rodrigo schreef de muziek in Parijs, in 1938, in braille (zie afbeelding rechts). Daar was hij nog voor het uitbreken van de Spaanse burgeroorlog naar toe gegaan om les te nemen bij Paul Dukas. Het toentertijd ongewone idee van een concert voor gitaar en orkest werd hem in Bilbao aangereikt door de Spaanse gitarist  Regino Sainz de la Maza, die we ook in de documentaire aan het woord zien. Mooi is dat er nog veel filmopnames bewaard zijn gebleven van de hoofdrolspelers, van deze gitarist en ook van Rodrigo zelf. Mooi is ook dat in die documentaire de aanleiding, zijn drijfveren, zijn inspiratie zo tastbaar worden gemaakt.

Het paleis te Aranjuez

De muziek grijpt terug naar cultuur van het Spaanse hof in het koninklijk buitenverblijf te Aranjuez even buiten Madrid. Inspiratie vond de Spaanse componist in herinneringen aan de geur van oleander, de smaak van aardbeien en asperges, het geritsel van de bladeren boven het stromende water van de rivier, het geluid van de de fonteinen en de vogels. En je ziet Rodrigo in de documentaire met zijn handen de met porselein gedecoreerde wanden van de paleisvertrekken aftasten. Naast het teruggrijpen naar hoofse Spaanse cultuur hoor je ook de volksmuziek terug in dit concert en de sfeer van de arena. Af en toe imiteert het orkest de gitaar, dan weer is de gitaar nadrukkelijk aanwezig, een andere keer vervult de gitaar een begeleidingsrol. Rodrigo was pianist, geen gitarist, dat verklaart misschien de soms lastige passages in het snel moeten overgrijpen van posities. Rodrigo liet zich alleen in het begin van zijn studietijd nog beinvloeden door moderne stromingen in de klassieke muziek. In zijn verdere ontwikkeling bleken hem tonaliteit, romantiek, authentieke Spaanse cultuur beter te liggen. Uit de documentaire komt niet duidelijk naar voren wat de invloed is geweest van de Spaanse burgeroorlog. Die wordt zelfs niet of nauwelijks genoemd. Toen die uitbrak, verviel zijn toelage die hij kreeg als conservatorium student in Parijs. Misschien dat hij door de verschrikkingen van deze burgeroorlog nog sterker teruggreep op historische culturele verworvenheden.

Premiere

Aanvankelijk wilde Rodrigo het concerto d''Aranjuez in Madrid in premiere laten gaan. Dat ging niet door. Wat de documentaire niet vermeldt, is dat Madrid net een belegering achter de rug had, gepaard gaande met een grote hongersnood. Onduidelijk is of dat van invloed geweest is. Op 9 november 1940 vond de premiere plaats in het  Palau de la Música Catalana in Barcelona, meer gebouwd in de geest van Gaudi op bijzonder materiaalgebruik en vormgeving dan op verantwoorde akoestiek. Met de trein vanuit Madrid op weg naar die premiere raakte Rodrigo even in paniek bij de gedachte dat de gitaar wellicht helemaal niet te horen zou zijn temidden van de orkestklank. Het concert sloeg in als een bom. Successen volgden alsnog in Madrid, alvorens de muziek zich over de hele wereld verspreidde. In de wandelgangen wordt wel eens getwijfeld aan de herkomst van het concert, omdat het overige oeuvre van Rodriga qua stijl zo sterk afwijkt. De stad Aranjuez dacht er een paar jaar geleden goed aan te doen een standbeeld voor Rodrigo op te richten. Daar zag men van af  toen de nazaten lieten weten dat alleen tegen een fors bedrag toe te willen staan.         

Collectie Bibliotheek Rotterdam

Bibliotheek Rotterdam beschikt over een uitgebreide collectie bladmuziek van o.a. liederen, gitaar en pianowerken van Joaquin Rodrigo.  Op de afbeelding rechts de omslag van de pianobundel Spanish Nights met diverse ook voor de geoefende amateurpianist speelbare muziek.

Links

Lees verder

© 2019 - Bibliotheek Rotterdam

Voer uw gebruikersnaam / pasnummer en wachtwoord in.