Titel overzichtspagina

Speciale zoekmachines voor muziek

Speciale zoekmachines voor muziek

Geschreven door John Valk

Iedereen overkomt het wel eens. Er zit een melodie in je hoofd en je komt maar niet op de naam. Google en ook andere zoekmachines bieden dan geen uitkomst. De afgelopen jaren zijn er zoekmachines voor muziek ontworpen, die werken op basis van audioinvoer. Dat wil weggen het inzingen van een melodie, muziek uit een speaker, of het ritmisch tikken van een melodie op de spatiebalk, of het inspelen van een melodie op een virtueel klavier. Apps als ShazamSoundhound en MusicID  werken alleen bij de input van bestaande officiële uitgaves van muzieknummers. Je houdt je smartphone bij de luidspeaker van de radio en deze apps geven aan om welk nummer het gaat en op welke cd deze terug te vinden is.

Midomi-app

Bij de app Midomi ben je zelf de geluidsbron, die de app laat zoeken naar de titel van het gezochte nummer. Onder het motto "click and sing or hum" lijkt Midomi met miljoenen nummers, klassiek en populair te beschikken over de meest uitgebeide database van muziekfragmenten met een link naar de muziekhandel. Gebruikers kunnen ook zelfgemaakte muziek insturen. De achterliggende techniek, Multimodal Adaptive Recognition System - oftewel MARS weegt bij de speurtocht naar het juiste nummer verschillende parameters - zoals patronen in toonhoogtewisseling, snelheidsvariaties, tekst en stiltes in de muziek - mee. De zoekmachine is gebouwd door het bedrijf Melodis, dat is opgericht door studenten van de Amerikaanse Stanford-universiteit. Midomi is ook geschikt voor de i-Phone. Klik hier voor een artikel over ervaringen met zoeken in Midomi en andere muzikale zoekmachines.

Musipedia

Musipedia beschikt over een breed spectrum aan invoermogelijkheden: via een virtuele piano, via de computermuis, of via een aangesloten microfoon of via zgn "contour based search" voor als je niet precies weet hoe de melodie verloopt of via ritmisch tikken op het toetsenbord.

Folktunefinder

Folktunefinder is een zoekmachine voor volksmuziek met een database van 200.000 melodieen. Toets hiervoor op de website zonder op het ritme te letten een paar tonen van de melodie in op een klavier of een viool/banjo toets en de zoekresultaten worden zichtbaar.

Watzasong

In Watzatsong kun je ook een zelf ingezongen of ingespeeld stukje muziek als vraag voorleggen aan de online community, verbonden aan deze applicatie.

Lees verder

Concierto de Aranjuez, voor de helft onzichtbaar

Concierto de Aranjuez, voor de helft onzichtbaar

Geschreven door John Valk

Van Stevie Wonder, Ray Charles, Jose Feliciano, Andrea Bocelli en Jules de Korte is bekend dat zij behalve zanger ook nog blind zijn. Maar als je de gemiddelde Nederlander zou vragen "ken je soms ook een  blinde componist", dan zal hij het antwoord denk ik schuldig moeten blijven. Tenzij je toevallig op de Spaanse televisie de documentaire hebt gezien "La Mitad Invisible" (de helft onzichtbaar) over het "Concierto d'Aranjuez'' voor gitaar en orkest van de blinde componist Joaquin Rodrigo (1901-1999).

Bewerkingen 

Dit stuk, met name vanwege het meeslepende middendeel, is misschien wel het meest gespeelde Spaanse klassieke muziekwerk aller tijden. Het bekende thema hoor je te pas en te onpas terug in begeleidingsmuziek bij inzamelingsacties, reclames, vocale bewerkingen door o.a. de libanese zangeres Fairuz, door Demis Roussos. Niet met alle bewerkingen was de componist even blij. Maar er zijn gelukkig positieve uitzonderingen zoals het fijnzinnige blazersarrangement van jazzcomponist Gil Evans met de trompetsolo's van Miles Davis in "Sketches of Spain'' en de recente opnames van de op dit moment misschien wel beste Spaanse flamencogitarist Vincente Amigo.

Ontstaan

Rodrigo schreef de muziek in Parijs, in 1938, in braille (zie afbeelding rechts). Daar was hij nog voor het uitbreken van de Spaanse burgeroorlog naar toe gegaan om les te nemen bij Paul Dukas. Het toentertijd ongewone idee van een concert voor gitaar en orkest werd hem in Bilbao aangereikt door de Spaanse gitarist  Regino Sainz de la Maza, die we ook in de documentaire aan het woord zien. Mooi is dat er nog veel filmopnames bewaard zijn gebleven van de hoofdrolspelers, van deze gitarist en ook van Rodrigo zelf. Mooi is ook dat in die documentaire de aanleiding, zijn drijfveren, zijn inspiratie zo tastbaar worden gemaakt.

Het paleis te Aranjuez

De muziek grijpt terug naar cultuur van het Spaanse hof in het koninklijk buitenverblijf te Aranjuez even buiten Madrid. Inspiratie vond de Spaanse componist in herinneringen aan de geur van oleander, de smaak van aardbeien en asperges, het geritsel van de bladeren boven het stromende water van de rivier, het geluid van de de fonteinen en de vogels. En je ziet Rodrigo in de documentaire met zijn handen de met porselein gedecoreerde wanden van de paleisvertrekken aftasten. Naast het teruggrijpen naar hoofse Spaanse cultuur hoor je ook de volksmuziek terug in dit concert en de sfeer van de arena. Af en toe imiteert het orkest de gitaar, dan weer is de gitaar nadrukkelijk aanwezig, een andere keer vervult de gitaar een begeleidingsrol. Rodrigo was pianist, geen gitarist, dat verklaart misschien de soms lastige passages in het snel moeten overgrijpen van posities. Rodrigo liet zich alleen in het begin van zijn studietijd nog beinvloeden door moderne stromingen in de klassieke muziek. In zijn verdere ontwikkeling bleken hem tonaliteit, romantiek, authentieke Spaanse cultuur beter te liggen. Uit de documentaire komt niet duidelijk naar voren wat de invloed is geweest van de Spaanse burgeroorlog. Die wordt zelfs niet of nauwelijks genoemd. Toen die uitbrak, verviel zijn toelage die hij kreeg als conservatorium student in Parijs. Misschien dat hij door de verschrikkingen van deze burgeroorlog nog sterker teruggreep op historische culturele verworvenheden.

Premiere

Aanvankelijk wilde Rodrigo het concerto d''Aranjuez in Madrid in premiere laten gaan. Dat ging niet door. Wat de documentaire niet vermeldt, is dat Madrid net een belegering achter de rug had, gepaard gaande met een grote hongersnood. Onduidelijk is of dat van invloed geweest is. Op 9 november 1940 vond de premiere plaats in het  Palau de la Música Catalana in Barcelona, meer gebouwd in de geest van Gaudi op bijzonder materiaalgebruik en vormgeving dan op verantwoorde akoestiek. Met de trein vanuit Madrid op weg naar die premiere raakte Rodrigo even in paniek bij de gedachte dat de gitaar wellicht helemaal niet te horen zou zijn temidden van de orkestklank. Het concert sloeg in als een bom. Successen volgden alsnog in Madrid, alvorens de muziek zich over de hele wereld verspreidde. In de wandelgangen wordt wel eens getwijfeld aan de herkomst van het concert, omdat het overige oeuvre van Rodriga qua stijl zo sterk afwijkt. De stad Aranjuez dacht er een paar jaar geleden goed aan te doen een standbeeld voor Rodrigo op te richten. Daar zag men van af  toen de nazaten lieten weten dat alleen tegen een fors bedrag toe te willen staan.         

Collectie Bibliotheek Rotterdam

Bibliotheek Rotterdam beschikt over een uitgebreide collectie bladmuziek van o.a. liederen, gitaar en pianowerken van Joaquin Rodrigo.  Op de afbeelding rechts de omslag van de pianobundel Spanish Nights met diverse ook voor de geoefende amateurpianist speelbare muziek.

Links

Lees verder

Bladmuziek in Bibliotheek Rotterdam

Bladmuziek in Bibliotheek Rotterdam

Geschreven door John Valk

Onlangs vertelde Wibi Soerjadi dat hij in zijn jeugd vaak bladmuziek leende bij Bibliotheek Rotterdam. Dit inspireerde John Valk om een blog te schrijven over de voordelen van onze bladmuziekafdeling, ook in deze tijd van internet.

Onlangs was pianist Wibi Soerjadi te gast in het tv-programma Podium Witteman. Op onnavolgbaar subtiele wijze bracht hij een door Bach bewerkt deel uit een hoboconcert van Alessandro Marcello ten gehore. Op de vraag hoe hij zich als elfjarige zo snel had weten te ontwikkelen tot pianist van wereldformaat antwoordde hij onder andere dat hij, in de jaren 80, vaak naar Bibliotheek Rotterdam ging om daar zoveel mogelijk bladmuziek te lenen. Voor mij, in die jaren een startend bibliothecaris, vormde dit aanleiding om via deze blog een beeld te geven van de nog steeds bijzondere collectie bladmuziek van Bibliotheek Rotterdam en wat die collectie in deze tijd betekent van internet, digitale bronnen van bladmuziek voor de muzikant van nu.

Bladmuziek

Bibliotheek Rotterdam beschikt al sinds oudsher over een brede collectie bladmuziek en was één van de eerste openbare bibliotheken die zich in de jaren 70 ook ging richten op populaire muziek. In het streven naar 'volksverheffing paste tot die tijd vooral 'het aanbieden van klassieke muziek. Werd een boek in de oude bibliotheekvestiging alleen op aanvraag uit het magazijn gehaald, muzikanten konden vrijelijk snuffelen in de collectie bladmuziek. Deze collectie kun je het beste karakteriseren als breed. Voor bijna elk muziekinstrument of combinatie van muziekinstrumenten; van piccolo tot big band; van makkelijk tot moeilijk speelbare stukken; orginele stukken en bewerkingen; van speelmuziek tot oefeningen; cursussen, met of zonder audiocd en dat in alle mogelijke vormen en genres, van hoboconcert tot tango. 

Je zou je de vraag kunnen stellen, kijkend naar wat je op het internet aantreft aan bladmuziek, wat de meerwaarde is van het aanbieden van fysieke bladmuziek. Het voordeel van bladmuziek is dat je het met een abonnement van de bibliotheek gratis kunt lenen. Ook kun je als bibliotheeklid, voor het geval je in Bibliotheek Rotterdam niet vindt wat je zoekt, tegen een laag tarief bladmuziek aanvragen uit andere bibliotheken. Op internet betaal je vaak voor een enkele uitgave of moet je je abonneren op een dienst als Scribd. Ook komt het meer dan eens voor dat je als klant aangewezen bent op de bibliotheek, omdat uitgaven niet meer leverbaar zijn via de muziekhandel.

Bladmuziek op internet of via de bibliotheek?

Ik hoor wel eens geluiden als: "je kunt alles digitaal vinden op het internet". Hoewel er veel auteursrechtelijk beschermd materiaal al dan niet illegaal op internet zwerft, is het vaak lastig zoeken en zijn veel uitgaven nog steeds alleen in fysieke vorm beschikbaar. Dat geldt nog meer voor oefenmateriaal, waarbij de vele instructiefilmpjes en ook masterclasses op YouTube de rol van het oefenboek lijken te hebben overgenomen. Dankzij de uitvinding van de computer en vooral de tablet ben je niet altijd meer aangewezen op papieren uitgaven en krijgt de bladmuziek extra functionaliteit in de vorm van afspeelmogelijkheden, opties om de bladmuziek te transponeren of te bewerken, aantekeningen te maken en deze te delen. Hoewel er al vele jaren apps bestaan waarmee je bladmuziek zichtbaar kunt maken op een tablet, zie je net zoals bij ebooks, dat vooral de oudere generatie toch nog steeds de voorkeur geeft aan papier, dat het 'altijd doet’.

Ben je geïnteresseerd in bronnen van digitale bladmuziek, kijk dan naar dit overzicht. Voordeel van een collectie als die van Bibliotheek Rotterdam, met uitwijkmogelijkheden naar landelijke collecties via de catalogus, is dat je veel meer overzicht hebt en dat je ter plekke veel gerichter kunt zoeken op genre, moeilijkheidsgraad, instrumentsoort of ensemblevorm.

Zoeken in de bibliotheekcatalogus

Helaas biedt de webcatalogus op deze pagina onvoldoende toegang tot onze bladmuziekcollectie en zijn afzonderlijke titels van bundels via de website niet doorzoekbaar. Echter een bezoek aan de bibliotheek waar medewerkers je kunnen helpen met zoeken en kunnen adviseren levert gezien de enorme omvang van de collectie bijna altijd resultaat op. En je bent niet de eerste klant, die mocht het niet anders kunnen de gezochte muziek komt voorzingen. Bijzonder is dat je in de catalogus ook digitale bladmuziek, in pdf-formaat, tegenkomt uit de Petrucci-bibliotheek. Het gaat daarbij om uitgaven van klassieke muziek waarop geen auteursrecht (meer) berust.

De collectie van bibliotheek Rottterdam

Naast standaardrepertoire, zoals sonates van Beethoven of een songbook van een bekende popgroep, vind je in de collectie ook bijzonder materiaal zoals muziek voor ‘close harmony’ zangstemmen, muziek voor schoolensembles met losse partijen of arrangementen voor Big Band, waar binnen de regio veel gebruik van wordt gemaakt. Als je op zoek bent naar Nederlandse liedjes, zowel oud als nieuw, kijk dan in de songtitelcatalogus.

Met dank aan de NTR, de redactie van Podium Witteman die met het vrijgeven van het interview op Youtube deze blog mede mogelijk hebben gemaakt.

John Valk

Specialist Media Bibliotheek Rotterdam

Lees verder

Augmented reality in het boek Borgers, een muzikale familie

Augmented reality in het boek Borgers, een muzikale familie

Geschreven door John Valk

Ik werk meer dan 35 jaar bij bibliotheek Rotterdam en schrijf bijna net zolang recensies. Deze recensies gaan over nieuwe boeken, dvd’s, muziek of nieuwe media. Je vindt ze ook in de online bibliotheekcatalogus bij ‘Meer informatie’. Onlangs kreeg ik een boek toegestuurd dat meer is dan een boek.

Onderscheidend boek

Van de ene kant is het een gewoon boek, rijk geïllustreerd, waarin we de muzikale activiteiten volgens een kleurrijke Brabantse familie vanaf het einde van de oorlog tot vandaag de dag. Daarin weerspiegelt zich op aansprekende wijze tevens de overgang van het analoge naar het digitale muzikale tijdperk. Behalve een indringend weergegeven muzikaal tijdsbeeld onderscheidt het boek zich door de mogelijkheid Augmented Reality toe te voegen aan een twaalftal foto’s. Dit brengt een bijzondere auditieve en visuele sensatie teweeg. De foto’s komen als het ware tot leven door ze met de gratis ‘Effenaar Experience’ app via een smartphone of tablet te scannen.

In het filmpje hieronder laat ik in het kort zien hoe het werkt en hoe het eruit ziet:


Bertus Borgers vertelt bij Omroep Brabant over zijn fotoboek 'Muziek in de familie':

 

Het boek Borgers: muziek in de familie is verkrijgbaar in de bibliotheek.

Lees verder

Hoe componeer je een hitsong?

Hoe componeer je een hitsong?

Geschreven door John Valk

Iedereen, muzikant of geen muzikant, heeft er waarschijnlijk weleens in stilte aan gedacht: het bedenken van die ene hit! Er bestaat geen eenduidig recept voor het schrijven van een een hit. Je kunt er wel van uitgaan dat een hit in de popmuziek bijna altijd vocaal is en een pakkende melodie heeft.

Een pakkende melodie

Ga maar na. Heb je een pakkende melodie gehoord, dan blijft die je bij, je neuriet het moeiteloos dagen later nog na. Zelfs bekende componisten moeten soms bekennen dat het verzinnen van een pakkende melodie niet hun sterkste kant is. Arrangeren, instrumenteren, harmoniseren kun je voor een groot deel aanleren. Een pakkend melodietje in je op laten komen lijkt een gave te zijn. Richard Strauss is de componist van onder andere Also Sprach Zarathustra, waarvan de beginmaten als tune voor film (Space Odessey) en reclamedoeleinden (Silan zacht wasmiddel) zijn ingezet. Toch was hij min of meer jaloers op een componist als Mozart, die in zijn ogen de ene prachtige melodie na de andere uit zijn mouw leek te schudden. Schubert, musicalcomponisten als Jerome Kern, Irving Berlin en Richard Rogers, filmcomponist Ennio Morricone, maar ook Harry Bannink en Vader Abraham zijn en waren meesters in het verzinnen van pakkende melodieën. Maar met louter een korte leuke melodie ben je er nog niet. Charlie Chaplin werd wereldberoemd met het nummer 'Smile' voor de film 'Modern Times' uit 1936, maar...

"Chaplin had weinig op met de muziek. Hij murmelde soms de melodie. Met een paar vingers speelde hij soms wat accoorden." Dat vertelde David Raksin me eens, toen ik materiaal aan het verzamelen was voor een filmmuziektentoonstelling. Niet Chaplin, maar Raksin, die was ingehuurd als muzikale assistent, werkte Chaplins melodische ingeving verder uit tot een volledige compositie. Toch staat "Smile" bekend als een compositie van Chaplin. En het succes van de Beatles was niet alleen te herleiden tot de compositorische verrichtingen van John Lennon en Paul McCartney. George Martin, ook wel de vijfde Beatle genoemd, kleedde de muzikale ideeen vaak verder aan met de juiste harmonische ondersteuning en instrumenten. In zijn boek All you need is ears doet hij daar op een boeiende manier verslag van.

Tips

Zoals ik al eerder zei, er is geen eenduidig recept voor het schrijven van een hit. Wel zijn er een paar aspecten, waar je aan kunt denken:

  • Wil ik in een bepaalde stijl schrijven? Het succes van een groep als Rowwen Hèze is deels te danken aan de keuze voor een mix van folk, fanfare en Tex-mex, een muzikale stijl, afkomstig uit het grensgebied van Mexico en de Verenigde Staten. The Police had het succes van hun nummers deels te danken aan de keuze voor de Reggae als muzikale ondergrond. Geen enkele hit is volledig orgineel. Luisteraars hebben altijd een bepaald referentiekader nodig, momenten van herkenning. De combinatie "paardenmiddel" en iets eigens daaraan toevoegen vormt de basis van succes.

  • Laat ik me inspireren door een bepaalde tekst, een gedicht, en wil ik daarbij het ritme en de stemverheffingen terug laten komen in een melodie? Of laat ik me door iets buitenmuzikaals inspireren: de natuur, en natuurlijk de liefde, gelukkig of ongelukkig !Of is de muziek voor een bizondere gelegenheid bestemd? Wil je dat er ook op gedanst kan worden?

  • Kan ik uitgaan van een kort motief en dat verder uitwerken of laat ik me leiden door een melodie of een meer ritmisch patroon, een riff, wat voor vorm heb ik voor ogen hoe bouw ik spanning op, welk spanningsverloop heb ik voor ogen?: intro, couplet, bridge, refrein,slot? Of herhaling van een melodie of motief,maar dan door andere of meer instrumenten gespeeld? Welke instrumenten kies ik daarbij, laat ik ze in een bepaald ritmisch patroon spelen? Welke akkoorden kies ik als begeleiding ? Als je voor een bepaalde zanger(es) schrijft, dan heeft die zeker voorkeur voor een bepaalde ligging, toonsoort. Ga ik die toonsoort gedurende het muziale verloop aanpassen? Geeft een tegenmelodie een extra dimensie? Welk tempo past daarbij? Wat tokkelen op de gitaar, wat neurien, wat spelen op de toetsen kan helpen in het ontstaan van een stuk. Leg je rudimentaire ideeen vast,door ze op te nemen of even te noteren in notenschrift, maar laat je niet teveel leiden door bladmuziek. Gebruik eventueel een computerprogramma, dat een begeleiding genereert. Laat je ideeen even liggen om er op een later moment weer fris tegenaan te kijken. Of werk met z'n tweeën.

  • Daarnaast zijn er natuurlijk ook buitenmuzikale factoren die bepalen of je succes hebt. Voel je de geest van de tijd aan? Een visueel element, een stukje performance, een clip toevoegen kan helpen. Wie weet word je ontdekt via Youtube? Weet je tv-, radiomakers, DJ's te interesseren?

  • Een Spaans bedrijf heeft een computertest ontwikkeld, waarmee voorspeld kan worden of een nummer een hit kan worden. Het heet HSS (Hit Song Science)

  • Veel informatie over songs, video's, interviews met songschrijvers op Songfacts.

Collectie Bibliotheek Rotterdam

Uit de collectie van Bibliotheek Rotterdam, met veel (inside) informatie over het schrijven van hit songs.

  • Popmuziek. Artikelen, gebaseerd op praktijkervaringen, over arrangeren, het schrijven van een song door o.a. Paul Simon, Sting , Sondheim over uitvoering en bespeling van verschillende instrumenten, over opnemen en muziekindustrie.

  • Song- en liedteksten schrijven van cabaret tot rock. Door Yke Schotanus.

  • Een goed lied zingt zichzelf; hoe schrijf je een kinderlied. Door Jeroen Schipper.

  • Inside songwriting getting to the heart of creativity. Door Jason Blume. Gids voor het schrijven van de lyrics van popsongs.

  • Tunesmith, inside the art of songwriting. Door Jimmy Webb.

  • How to write a hit song the complete guide to writing and marketing chart-topping lyrics & music. Door Molly-Ann Leikin. Handleiding voor het componeren, schrijven en marketen van popsongs.

  • Songwriting for dummies. Door Jim Peterik, Dave Austin, Mary Ellen Bickford.

  • Songwriting: a structural approach. Door Robert Alen Berger.

  • De X-factor, een must voor sterren. Door Henkjan Smits. Alles wat je moet weten om een echte ster te worden.

  • American popular song the great innovators, 1900-1950. Door Alec Wilder.

  • How to write songs on guitar. Door Rikky Rooksby.

  • All you need is ears. Door George Martin.

Lees verder

Een online orkest dirigeren met Semi-Conductor

Een online orkest dirigeren met Semi-Conductor

Geschreven door John Valk

Altijd al je eigen orkest willen dirigeren? De webtoepassing Semi-Conductor van Google maakt het mogelijk!

Om te voorkomen dat getalenteerde medewerkers met start-up-plannen vertrekken zette Google een paar jaar geleden intern een eigen ‘laboratorium’ op voor start-ups. ‘Semi-conductor’, een webtoepassing waarmee je een AI-strijkorkest dirigeert, is één van de recente creatieve voortbrengselen van de Australische tak van Google Creative Lab.

 

Via drie eenvoudige introductieplaatjes leer je hoe je met de juiste bewegingen kunt aangeven in welke mate je de virtuele muzikanten harder, zachter, sneller of trager wilt laten spelen. Ook leer je hoe je de strijkersgroepen afzonderlijk aanstuurt. Daarna geef je de browser toegang tot de de webcam en neem je plaats voor het strijkorkest om een van de populairste werken van Mozart in te zetten: Eine kleine Nachtmusik. In het begin komt het werk nog niet helemaal herkenbaar uit de speakers. Maar als je de noodzakelijke bewegingen eenmaal onder de knie hebt, kun je zorgen voor meer verfijnde tempowisselingen.

Semi-Conductor maakt gebruik van PoseNet, een machine-learningbibliotheek. PoseNet herkent welke houding iemand van de webcam inneemt. Met deze AI-technologie wil Google toepassingen ontwikkelen voor augmented reality, animatie en fitnessgebruik. In deze toepassing bedien je met je lichaam een algoritme dat honderden kleine audiobestanden van live opgenomen instrumenten aanspreekt. Alleen het applaus ontbreekt.

Mocht je ooit een bezoek brengen aan de stad Wenen, neem dan een ook kijkje in het ‘Haus der Musik’, waar je op ongeveer dezelfde manier een orkest kunt dirigeren. Bekijk een zelfgemaakt filmpje om een indruk te krijgen.

Lees verder

Pianist tussen de puinhopen

Pianist tussen de puinhopen

Geschreven door John Valk

Tot het laatst toe vertolkte Aeham Ahmad via zijn stem achter de piano de ontberingen, die de inwoners van de wijk Yarmouk moesten ondergaan ten gevolge van een niets ontziende burgeroorlog in Syrië.

Het boek ‘de pianist van Yarmouk’ is alweer een paar jaar oud. Het laat vooral de menselijke kant zien van een niets ontzienende burgeroorlog in een wijk van Damascus in de aanloop naar en tijdens de hevige gevechten. Die menselijke kant wordt tastbaar in het leven van Aeham Ahmad, een jonge pianist, die op vele Youtubefilmpjes tot het laatst toe op de piano tussen de kapotgeschoten huizen de troost en schoonheid van muziek probeert te laten horen en zien.

De wijk Yarmouk in Damascus is een van oorsprong uit de 50'er jaren stammend toevluchtsoord voor Palestijnse vluchtelingen. Aeham is een gedreven betrokken pianist, instrumentbouwer en componist, die met zijn muziek nog een beetje kleur probeert te geven aan het dagelijks leven, dat naarmate de oorlog zich verder uitbreidde steeds meer in het teken stond van ontberingen, honger, dood. Zijn piano wordt op een gegeven moment in brand gestoken en hij besluit te vluchten naar Europa. Zijn gezin volgt later. Die gevaarlijke tocht wordt in het boek indringend beschreven. Behalve muzikale vertolker in woord en muziek van wat een burgeroorlog doet, voelt hij zich vooral leraar, zo meende ik ook te bespeuren in zijn biografie. Ontroerend zijn de filmpjes op Youtube en Facebook waarin hij een door hem bij elkaar gebracht kinderkoor op de piano begeleidt tussen de puinhopen. Aeham en zijn vrienden zagen al snel de mogelijkheden van internet, van Facebook en Youtube om de toestand in deze wijk op een aansprekelijke manier te tonen aan de wereld. Met zijn blinde vader werkte hij in een muziekwinkel, waar onder andere ook voor de export bestemde Uds, een Arabische luit, gebouwd werden. De foto waarin je hem piano ziet spelen tussen de puinhopen is legendarisch geworden (zie afbeedling hierboven). Zijn biografie is wereldwijd verspreid. In zijn composities mixt hij veel stijlen, zoals Arabische en Westerse. Tegenwoordig woont hij met zijn gezin in Duitsland en geeft er vele concerten. In Nederland trad hij onder andere op bij Nieuwe Geluiden van de VPRO. Ik besprak onlangs met hem de mogelijkheid zijn muziek te publiceren in de vorm van bladmuziek en teksten. Daar had hij wel oren naar.

Het Waterlied

De kinderen zongen het liefst het Waterlied, omdat de inhoud zo herkenbaar was. Veel kinderen moesten hun ouders elke dag helpen zware jerrycans te dragen.

De kraan doet het steeds niet
Nooit komt er gewoon water uit

We zijn dat gesleep met emmers zat
Maar het water is te krap

Vraag Abu Mohammad maar
Die baalt er ook zo van

Hij sjouwt ook nog steeds met emmers
En windt zich daar zo over op

Ach het komt wel weer goed
Ach het komt wel weer goed

Zelfs de stroom, o lieve hemel,
Die zijn we gewoon vergeten


Aeham Ahmad over zijn eigen composities

"Van alle kanten kreeg ik nu gedichten toegestopt. Ik kende de technieken van Beethoven en Mozart, Ziad Rahbani en Marcel Khalife. Soms had ik een paar uur nodig om een lied te componeren, soms was ik in tien minuten klaar. Ik hoefde maar over straat te lopen met een nieuw gedicht in de hand en het hardop voor te lezen, of er kwam al een motief in me op. Vervolgens schaafde ik (achter de piano) nog wat aan de melodie en verzon ik een uitgebreide intro. Ik gebruikte Europese toonladders en combineerde die met Arabische ritmes. Ik liet me inspireren door de harmoniesprongen en begeleiding in achtsten van Wolfgang Amadeus Mozart. Zo ontstonden er melodieën die voor iedereen lekker in het gehoor liggen; dat is de kracht van bepaalde harmonieën. Sommige van mijn liedjes bestonden, net als westerse volksliedjes, uit meerdere strofen en een refrein. Andere uit meerdere lange motieven met daartussen steeds een brug, zoals in de Arabische wereld. Ik maakte spotliedjes en satirische liederen, zowel treurige als vrolijke. Ik meed alle lege pathos over helden en zegetochten en bloed op het veld van eer. En soms verpakte ik bittere, hartverscheurende zinnen in een vrolijk kinderliedje.
In het begin componeerde ik nog heel klassiek; op elke lettergreep een toon. Toen ik gedichten kreeg die rijm noch versmaat hadden en die eigenlijk niet op muziek te zetten waren, begon ik lettergrepen over meerdere tonen uit te smeren (melisme). Dat gaf een klagende toon, en dat paste ook wel goed. Ik wilde dat onze wanhoop te horen was. De wanhoop over een hoogzwangere vrouw die bij het checkpoint overlijdt, over de kwelling om een halve nacht hongerig in de rij te staan voor een doos met eten en met lege handen thuis te komen. Ik legde al mijn wanhoop in die liederen. Alsof mijn zingen een kreet was van iemand die in de afgrond stort en zijn eigen hellevaart op muziek zet."

Vrije Geluiden

Aeham Ahmad speelt in Vrije Geluiden (VPRO) 'I forgot my name'.

Te leen in Bibliotheek Rotterdam

  • 'De pianist van Yarmouk' - Aeham Ahmed

    Dit boek laat vooral de menselijke kant zien van een niets ontzienende burgeroorlog in een wijk van Damascus in de aanloop naar en tijdens de hevige gevechten. Die menselijke kant wordt tastbaar in het leven van Aeham Ahmad, een jonge pianist, die op vele Youtubefilmpjes tot het laatst toe op de piano tussen de kapotgeschoten huizen de troost en schoonheid van muziek probeert te laten horen en zien.

  • 'Arabische muziek'

    Inleidingen op het gebied van de Arabische muziek zijn er niet veel. Vandaar dat het goed is dat Leo Plenckers het gat opvult. Zijn boek bestaat uit twee afdelingen. In het eerste gedeelte behandelt hij de ontwikkeling van de muziek en instrumenten vanaf de oud-Egyptische tijd tot rond 1970 in het Arabische taalgebied. Van de allereerste tijd is weinig op schrift overgeleverd, omdat de muziek in een orale traditie stond. Hij beschrijft hoe het specifieke van de Arabische muziek zich eerst uitbreidde naar vooral Spanje. Later is de Arabische muziek onder de invloed gekomen van de westerse muziek, via cassettebandjes, cd's en internet. In het tweede deel behandelt Plenckers de moderne vormen van Arabische muziek. Hij werkt veel voorbeelden van verschillende streken uit met notenvoorbeelden en analyse van de teksten. Het boek bevat een uitgebreid register, een lijst met websites voor aanvullende informatie en een uitgebreide literatuurlijst en discografie van aanbevolen opnamen.

  • 'Ik speel ud'

    Methode voor ud met Turkse liedjes.
    Een ander boek is hiervoor ook geschikt: 'Ud metodu: gelenekle geleceğe'

  • 'School of oud'

    De oed, oud of ud, is een snaarinstrument uit het Midden-Oosten dat al bekend was 3000 jaar voor Christus. Het heeft dus een erg lange traditie en wordt momenteel vooral in Turkije nog veel bespeeld. Deze uitgave is een methode met uitleg over speeltechniek en de bijzondere stemming die wij in het westen niet kennen en een inleiding in de specifieke kenmerken van de Ottomaanse muziek. Verder diverse etudes en speelstukken allen in notenschrift.

  • 'Leerboek voor Bağlama'

    Tweetalige methode voor de Baglama, de Turkse luit. Geschikt voor zowel de Baglama met de korte als met de lange hals. De laatste jaren zijn er al meer methodes verschenen maar die werden gemaakt in eigen beheer. Zonder op de inhoud daarvan af te willen dingen is deze kloeke uitgave met duidelijk notenmateriaal en een bijgevoegde dvd in het fonds van een gevestigde uitgever een aanwinst. Bovendien is alle begeleidende tekst in twee talen (Nederlands en Engels) beschikbaar. De helft van het boek is instructie, een methode eigenlijk, de andere bestaat uit speelstukken. Deze zijn weer onderverdeeld in verschillende niveau's. Op de dvd worden veel technieken voorgedaan en een selectie uit de speelstukken voorgespeeld. Het repertoire is grotendeels afkomst uit Anatolië, de Turkse regio waar het instrument aan verbonden is. De auteur is een in Turkije afgestudeerde en in Berlijn wonende baglama-speler. Hij geeft daar les en is uitvoerend musicus. Deze methode is geschreven met de Westerse (conservatorium) student in het achterhoofd en heeft een steile progressie.

  • 'Gitaar-les met Turkse liedjes' - Dilaver Göktas

    Methodiekboek voor beginners.

Lees verder

Jonge kinderen verkennen geluiden en maken muziek op de tablet of smartphone

Jonge kinderen verkennen geluiden en maken muziek op de tablet of smartphone

Geschreven door John Valk

Op Youtube zijn talloze filmpjes te vinden met op tablets en smartphone surfende baby’s en peuters. Tikken en vegen lijkt een tweede natuur geworden te zijn. De baby is voor app-ontwikkelaars een belangrijke lucratieve doelgroep geworden. Daarbij wordt niet geschroomd te pas en te onpas educatieve kwaliteiten toe te schrijven aan de apps. Applicaties op zichzelf zijn natuurlijk niet educatief. De toegevoegde waarde zit in de manier waarop ze binnen de opvoeding worden ingezet naast, of als aanvulling op, andere activiteiten. Over verantwoorde beeldschermtijd bestaan nog geen onderzoeken met sluitende pedagogisch verantwoorde maatstaven (Volkskrant, 20 februari en Nu.nl).

Apps, voornamelijk voor de iPad

In de afgelopen jaren heb ik regelmatig aandacht besteed aan apps waarmee je als opvoeder jonge kinderen op een actieve manier geluiden van instrumenten kunt laten verkennen en op een eenvoudige manier muziekstukken kunt laten maken. Mijn speurtocht naar wat baby’s of peuters leuk zouden kunnen vinden aan min of meer muzikale apps voor tablets leidde tot het volgende lijstje. Bezitters van een Android gestuurde tablet of smartphone (bijvoorbeeld een Samsung) zullen wellicht teleurgesteld zijn. De meeste apps zijn alleen geschikt voor een iPad of iPhone. Kinderen worden aangespoord om via het aantikken van instrumenten, of door de tablet of smartphone te bewegen muziek te maken.

Aanbevolen wordt, mede omdat ze van Engelstalige makelij zijn, ze onder begeleiding of toezicht te gebruiken:

  • BabyConcert
    Geïnspireerd op de babyconcerten, kun je samen met je kind een wereld van muziek en geluid ontdekken. Aan de hand van 3 thema’s – zee, regen en jungle – komt er een scala aan liedjes, geluiden en soundscapes voorbij. Bovendien kun je liedjes nazingen, en zelfs opnemen. Voor baby''s vanaf 4 maanden samen met de ouders (recensie)

  • Loopimal (iPad - £2.99)
    Met deze app kun je kinderen op een speelse manier kennis laten maken met muzikale bouwstenen als beat, ritme, melodie, tempo, etc. en creëren muzikale patronen door het aaneenrijgen van muzikale blokken. Daarmee zetten ze gelijk dierfigueren in bewegingen, waardoor animatie en muziek met elkaar gekoppeld worden. 

  • Music Sparkles – Musical Instruments Collection (iPad - gratis)
    Kinderen maken op een aansprekende manier kennis met het bespelen muziekinstrumenten als xylofoon, trommels en raken daarmee vertrouwd met ritme, melodie, akkoorden, begeleiding, etc. 

  • Sesame Street Makes Music (iPad - £2.99)
    Muziek maken met Ernie, Elmo het Cookie monster op verschillende instrumenten om vooral te leren hoe ritme werkt. 

  • Musical Me! HD - by Duck Duck Moose  (iPad - gratis )
    Op een melodie als ‘altijd is kortjakje ziek’ leren kinderen spelenderwijs wat melodie, ritme is.

  • Baby dj
    De titel spreekt voor zich, bekijk het demofilmpje.

  • Toca band (Android , iPad)
    In deze app sleep je gekke muzikanten naar een bepaalde plek op het podium. Afhankelijk van waar ze opgesteld staan maken ze muziek, wat samen een grappig resultaat oplevert. Niet voor de allerjongsten, ook niet met een specifiek leerdoel, maar wel gewoon aansprekend en leuk digitaal speelgoed. 

  • Baby rattle (AndroidiPad)
    Een digitale rammelaar met bewegende kleurrijke figuren en geluiden.

  • Sound Touch (AndroidiPad)
    De app leert kinderen een verband te leren leggen tussen afbeeldingen van muziekinstrumenten, dieren, voertuigen, voorwerpen (360 in totaal) en de daarbij horende geluiden.

  • Monster Chorus (iPad)
    Tik op de monsters en laat ze zingen.

  • MorphWiz (iPad)
    Dit programma wordt aanbevolen in een Duits artikel. De 'Universität der Künstete' te Berlijn kent zelfs al enige jaren een ‘leerstoel’ „Appmusik – Formen musikalischer Praxis mit Apps” , welke zich richt op muziekesthetische en muziekpedagogische vragen, waarbij de onderzoeksresultaten zowel in het formele als niet formele onderwijs toepasbaar zijn. Voor wie de Duitse taal beheerst, lees een interessant artikel op de website van deze leerstoel dat ingaat op wat muzikale apps kunnen betekenen voor de ontwikkeling van peuters op de kleuterschool. Het artikel stamt uit 2016, maar is nog steeds actueel en in verkorte vorm voor iPad en iPhonebezitters ook als iBook vanuit de iTunes store te downloaden. Het uitgebreide artikel gaat onder andere in op pedagogische aspecten, hoe apps in het reguliere muziekonderwijs te integreren, welke bijdrage ze kunnen leveren aan het muzikale vorming, wat de technische uitdagingen zijn, muzikale apps als leermiddel of als experimenteel laboratorium.


Bovenstaande toepassingen zijn in de vorm van apps bedoeld voor tablets en smartphones, waarbij de functionaliteit van het aanraakscherm het onderscheid maakt met applicaties voor de standaard computer of laptop. Google houdt zich bezig met een flink aantal interactieve experimenten binnen haar webbrowser Chrome, o.a. met Chrome Music Lab. Song Maker maakt daar onderdeel van uit en is een leuke manier ook voor kinderen om zelf liedjes te leren maken. Je hoeft daarbij niets te installeren, het werkt zolang je maar binnen Chrome blijft.
Wil je meer weten over Song Maker, bezoek dan de website van Want.nl

Lees verder

Het orkest ontleed via de iPad

Het orkest ontleed via de iPad

Geschreven door John Valk

Met behulp van moderne technologie hoef je tegenwoordig niet meer naar de concertzaal om te snappen hoe een orkest werkt. 

Orkesten lijken veel meer dan vroeger naar de mensen toe te komen in plaats van af te wachten in de concertzaal. Ook het aanboren van nieuwe doelgroepen, zoals het Rotterdams Philharmonisch met de Arabic Symphonic Night onlangs probeert te realiseren schept een breder maatschappelijk draagvlak. Initiatieven als het populaire programma Maestro zorgen voor meer inzicht in de werking van een orkest. En ook de voor de iPad gemaakte app ‘het Orkest’ draagt bij aan de verdieping van de muzikale belevenis van orkestmuziek; het doorgronden van het soms complexe samenspel van al die verschillende instrumenten.

De multimediale mogelijkheden van de iPad worden hiervoor volledig ingezet. Die bestaan uit een uitgebalanceerde combinatie van visuele en auditieve elementen. Het hoofdonderdeel bevat videoopnames van uitvoeringen*, waarbij partituur meeloopt met de muziek. Daarbij heb je continue een grafisch totaalbeeld van welke instrumenten in aktie zijn.  Er is bij elk muziekstuk audio-commentaar of ondertiteling oproepbaar. Daarnaast kun je je verdiepen in de werking van elk instrument. Op een andere plek lichten de muzikanten hun rol in het orkest toe. Uitgebreid is de informatie over de gespeelde stukken, geschreven door Mark Swed, muziekcriticus van de LA Times. Beheersing van de Engelse taal is dus wel handig. Kijk naar de videodemo:

Introducing The Orchestra for iPad from Touch Press on Vimeo.

Uitgevoerde muziek, fragmenten van:

• Haydn: Symfonie nr. 6
• Beethoven: Symfonie nr. 5
• Berlioz: Symphonie fantastique
• Debussy: Prélude à l'après-midi d'un faune
• Mahler: Symfonie nr. 6
• Stravinsky: L'Oiseau de Feu
• Lutosławski: Concert voor orkest
• Salonen: Violin Concerto

John Valk, Specialist Media Bibliotheek Rotterdam

Lees verder

Actief luisteren naar muziek van Cage en Reich op de tablet

Actief luisteren naar muziek van Cage en Reich

Geschreven door John Valk

Specialist media John Valk schrijft in deze blog over muzikale apps die gebaseerd zijn op concepten van grote namen in de klassieke muziek.

Op het gebied van muziek zijn sinds de intrede van mobiele apparatuur, uitgebreidere toepassingen beschikbaar voor zowel de luisteraar als de muzikant. In één van mijn eerdere blogs tref je een uitgebreid overzicht aan van deze nieuwe mogelijkheden. Een enkele keer kom je een app tegen, die als het ware op het snijvlak van luisteren en musiceren ligt in die zin dat deze de luisteraar actief willen meenemen in het muzikale proces. Frappant is dat dit afspeelt binnen het domein van wat we normaal plachten te noemen ‘moderne klassieke muziek’. Ik heb het dan over de apps ‘John Cage Prepared Piano’ en ‘Steve Reich’s Clapping Music’.

De app Prepared Piano

John Cage behoorde tot één van de grootste vernieuwers in het componeren van ‘klassieke’ muziek. Daarbij borduurde hij voort op de eveneens avantgardistische verrichtingen van Anton Webern en Eric Satie. Niet melodie en harmonie, maar vooral klankleur en ritme waren voor Cage belangrijke muzikale fundamenten. In dat licht moeten we ook de geprepareerde piano, de ‘prepared piano’, zien. Hij bedacht dit toen hij in 1946 een slagwerkstuk moest schrijven voor een ruimte waarin alleen een piano stond. Dat werden zijn ‘Sonatas and Interludes’. Hij plaatste schroefjes, moertjes, spijkers, gummetjes, stukjes papier en vele andere materialen tussen en onder de snaren en schreef hierbij dikwijls zeer nauwkeurig voor welke soort en lengte of dikte nodig was en waar deze hulpmiddelen geplaatst dienen te worden om het gewenste effect te bereiken. Die geluiden werden mede naar aanleiding zijn 100e geboortedag in 2017 virtueel beschikbaar gesteld via de app Prepared Piano (zie afbeelding) voor diverse mobiele apparaten.

Stephen Drury van het New England Conservatorium geeft in het volgende filmje een demonstratie van de preparatie van de piano ten behoeve van de uitvoering van John Cage's 'Sonatas & Interludes'.

Steve Reich, de vader van minimal music 

Voor classic fm onthulde componist Steve Reich wat hem dreef tot het schrijven van zijn bedrieglijk uitdagende flamenco-geïnspireerde canon, Clapping Music uit 1972. Na het bezoek aan een nachtclub in Brussel, waar flamenco te horen was met het gebruikelijke handgeklap, kwam hij op het idee dit stuk te componeren. Kenmerk van deze 'minimal music' is dat een ritmisch herkenbaar patroon steeds herhaald wordt met hele minieme verschuivingen in ritme. Dat zie je ook in Clapping Music terug.
Steve Reich geeft zelf een toelichting op de app Clapping Music (iPad), die je vooral moet zien als een spel, een oefening in ritmisch klappen.

Meer weten over Steve Reich en zijn manier van componeren? Lees het artikel van Muziekweb (gevestigd in Centrale bibliotheek Rotterdam) met verwijzingen naar uitvoeringen op CD en DVD. Zelf muziek van Steve Reich spelen? Kijk in de catalogus of kom naar de vierde verdieping van Centrale Bibliotheek.

Uitgelicht

'Different trains'

Different trains (for string quartet and pre-recorded performance tape) is een werk uit 1988 in drie delen voor strijkkwartet en 'tape' of opname (bijgevoegd op de cd). Het werk is van Steve Reich (1938), een van de hoofdfiguren uit de minimal music. Hij schreef het voor het Kronos Quartet dat de prèmiere verzorgde en vervolgens in 1989 een Grammy won voor Best Contemporary Classical Composition voor de cd. Het stuk gaat inderdaad over treinreizen. Tussen 1939 en 1942 moest de kleine Steve met de trein heen en weer tussen New York en Los Angeles, tussen zijn gescheiden ouders. Had hij in diezelfde periode in Europa gewoond, dan had hij op andere treinen naar andere bestemmingen gereden, zo bedacht hij zich vele jaren later. En daarmee doelt hij op de holocaust. Op de 'tape' zijn naast opnames van stoomfluiten en sirenes ook nog zo'n veertigtal stemfragmenten te horen die samen een verhaal vertellen, onder andere van de gouvernante van Steve Reich en enkele overlevenden van de holocaust. De delen heten: America - Before the war, Europe - During the war en After the war. Niet alleen is Reich een van de belangrijkste Amerikaanse componisten van de 20e eeuw, dit werk behoort tot de hoogtepunten in zijn oeuvre. Alleen door volleerde musici goed uit te voeren. Partijen. Graad 4-5.

Lees verder

Word je een betere muzikant als je bladmuziek kunt lezen?

Word je een betere muzikant als je bladmuziek kunt lezen?

Geschreven door John Valk

Alle vier de Beatles. Elvis Presley. Jimi Hendrix. Jimmy Page. Eric Clapton. B.B. Koning. Stevie Ray Vaughan. The Bee Gees. Eddie Van Halen. Robert Johnson. Slash. Angus Young van AC / DC. Tony Iommi van Black Sabbath. Tom Morello van Rage Against the Machine. Adam Jones van Tool. James Hetfield van Metallica. Danny Elfman. Stevie Wonder. Dave Brubeck. Andrea Bocelli. Wes Montgomery. Jimmy Smith. Charles Mingus. Erroll Garner. Irving Berlin. Chet Baker. Pete Townsend. Tori Amos. Jerry Garcia. Bob Dylan. Kurt Cobain. Taylor Swift. Bob Marley, John Ewbank. 

Een lange rij van illustere muzikanten, John Ewbank schreef zelfs muziek voor onder andere Marco Borsato, maar wat hebben deze mensen gemeen? Welnu, ze konden geen van allen muziek lezen. En ze hadden dat ook niet nodig om de meest fantastische nummers voort te brengen.

Bladmuziek of niet?

Muzieknotatie heeft zijn nut, maar is geen absolute voorwaarde om je dromen, je doelen en ambities waar te maken als muzikant. Misschien komt dat voor sommigen neer op ketterij, maar in de 21ste eeuw is het lezen van muziek minder essentieel voor het maken van muziek dan ooit, aldus Robbie Gennet, (zie afbeelding boven) de auteur van The Key of One, een "notatievrije" benadering van het begrip van muziek en het ontwikkelen van je eigen stijl of stem. In de tijd voorafgaand aan de uitvinding van radio en grammofoon was je als luisteraar indirect aangewezen op bladmuziek, die gebruikt werd om bestaande muziek in een live situatie te reproduceren. Was tot voor kort nog de cd het commerciële middel om muziek te verspreiden, in de afgelopen eeuwen was dat bladmuziek. Maar de tijden zijn veranderd. Met jazz en blues ontstonden nieuwe stijlen, die meer dan ooit in het teken van improvisatie stonden op basis van melodie en onderliggende akkoordstructuur. Met de popmuziek ontstond, kort door de bocht het op drie akkoorden gebaseerde nummer. En uiteraard kunnen muzikanten veel meer dan ooit gebruik maken van digitale hulpmiddelen om ideeën uit te werken, om begeleidingen te genereren, beats te maken et cetera. Muziek gemaakt zonder bladmuziek is daarom niet minder waardevol dan wanneer deze tot stand was gekomen op basis van het kunnen lezen en ook schrijven van muzieknoten, aldus Gennet.

Muziekonderwijs zonder bladmuziek?

Maar muziekonderwijs zonder enige vorm van muzieknotatie heeft zich tot nu toe bewezen als een onaantrekkelijke optie in die zin dat het muziekonderwijs haar bestaansrecht mede ontleent aan de inzet van bladmuziek. Daarbij stelt Gennet dat bladmuziek voor beginnende muzikanten belemmerend werkt omdat het lezen van bladmuziek een nog aan te leren vaardigheid vergt, die niet direct gekoppeld is aan muzikale creativiteit of het herkennen van en werken met muzikale concepten. Zou Bob Marley de artiest geworden zijn die hij was als hij op een conservatorium had gezeten? Gennet betwijfelt het. Wel moet aangetekend worden, dat veel nummers van de Beatles nooit tot stand waren gekomen zonder de bijdrage van arrangeur George Martin. En veel grammofoonplaten van bekende popgroepen uit de jaren 60 en 70 leunden qua uitvoering in werkelijkheid op ervaren studiomuzikanten (The Wrecking Crew).

"I don't know anything about music. In my line you don't have to." - Elvis Presley

In Nederlandse onderwijskringen begint wel meer en meer het besef door te dringen dat je je ten aanzien van bijvoorbeeld klassieke pianomuziek uit de romantiek niet meer in alle gevallen strikt aan de muzieknotatie hoeft te houden. Men staat op de Nederlandse conservatoria meer open voor vrije interpretatie, wat voor de muzikant meer vergt dan louter kennis van het muziekschrift.

Weerstand

Aanvankelijk stuitte Gennet met het manuscript van The Key of One op weerstand bij uitgeverijen vanwege het ontbreken van muzieknotatie. Het duurde jaren voordat hij bij Alfred Publishing, een vooraanstaande uitgeverij van educatieve muziekboeken, begrip kon kweken voor zijn benadering om beginnende muzikanten niet alleen klaar te stomen voor het reproduceren van muziek, maar ze ook vaardigheden bij te brengen voor het maken van eigen muziek, ze een eigen stem en stijl te laten ontwikkelen, maar ook voor een voldoende getraind gehoor om andere muziek te kunnen interpreteren. Gennet betoogt dat het waardevoller is muziek te kunnen aanpassen en erop te improviseren binnen de context van een live optreden, dan strikt gebonden te zijn aan een inflexibele muzieknotatie. En dat is een van de tekortkomingen van muzieknotatie volgens hem, het levert je geen begrip op van de onderliggende muzikale taal. Wie goed van blad kan lezen, leert muziek niet als een vrije taal te gebruiken, ook niet samen met andere muzikanten. Je zou het kunnen vergelijken met een gesprekssituatie, waarin je voordurend van een blaadje leest.

"As long as the two of us know what we're doing- i.e. John and I- we know what chords we're playing and we remember the melody, we don't actually ever have the need to write it down. Or to read it." - Paul McCartney

Pleidooi voor notatievrij muziekonderwijs

Gennet gaat zelfs zover te beweren dat de hits die bovenstaande artiesten voortbrachten, alleen maar hadden kunnen ontstaan zonder gebruik te maken van traditionale notatie. Wat belangrijk is volgens hem, is hoe je oor de structuur van muziek interpreteert. Daarbij zijn in eerste instantie je leesvaardigheden nutteloos. Die worden pas nuttig als je inzicht hebt in hoe muziek gestructureerd is. Maar noodzakelijk is het volgens hem in de populaire muziek niet, op voorwaarde dat je oog hebt voor akkoordstructuren, akkoordpatronen en melodisch verloop.

"It's all down to a chord sequence. I could be fiddling on the piano and just looking at the lyrics and I'll play two chords together and I'll think "Oh, that sounds really good." You stumble on things by accident. Certainly, chords are very important and melody is very important. I could write a melody to more or less anything." - Elton John.

Gennet vraagt zich af hoe de traditionele muziekscholen zich meer open kunnen stellen voor een meer holistisch opvatting van muziek en meer ruimte vrij kunnen maken voor een gelijkwaardig “notatievrij” muziekonderwijs: “Wat jammer dat getalenteerde muzikanten op muziekscholen afhaken simpel omdat ze geen behoefte hebben om muziekschrift te leren lezen.”

Om je een instrument eigen te maken of te leren zingen ben je niet meer louter gebonden aan het traditionele muziekonderwijs maar kun je je ook bekwamen met behulp van digitale tools en bijvoorbeeld instructiefilmpjes op YouTube. Zijn overtuiging en mening moet je natuurlijk zien in de context van het Amerikaanse muziekonderwijs. Ik vraag me af in hoeverre zijn visie leeft in Nederlandse muziekonderwijskringen.

Deze blog is gebaseerd op een artikel in de Huffington Post.

Lees verder

Mozart en Sinterklaas

Mozart en Sinterklaas

Geschreven door John Valk

Wat hebben Sinterklaas en de componist Mozart gemeen? Niet veel, zou je zo op het eerste gezicht zeggen, maar bij het beluisteren van Mozarts Haffner Serenade zie en hoor je in gedachten de stoomboot al aankomen. De melodie van “Zie ginds komt de stoomboot” duikt in deze compositie steeds herkenbaar op, maar dan in een mineur (kleine terts) toonsoort in plaats van majeur (grote terts) toonsoort:

Dat wil hier zeggen dat de afstand tussen de vierde klinkende toon en de vijfde klinkende toon van de melodie kleiner is dan in het Sinterklaasliedje. Muziektheoretisch wil het zeggen dat als we de gebruikte tonen op een rijtje zetten van laag naar hoog, de afstand tussen de grondtoon en de derde toon kleiner is. In klassieke stukken, waarvan de titel verwijst naar een vorm of soort bezetting bijvoorbeeld 'Sonate' of 'Trio' wordt de naam van de toonsoort gebruikt om onderscheid te maken tussen de deze stukken, bijvoorbeeld Sonate in C grote terts of Sonate in C kleine terts. En C wil zeggen dat toonhoogte C de grondtoon is.

Klik op de playknop om achter elkaar te luisteren naar de Sinterklaasmelodie in grote terts en Mozarts muziek in kleine terts en probeer te bepalen welke toon het onderscheid uitmaakt:

Wil je deze muziek spelen, dan vind je in Bibliotheek Rotterdam een uitgebreide collectie bladmuziek met Sinterklaasklaasliedjes te leen voor allerlei bezettingen. 

Lees verder

Muziek tijdens de bezetting

Muziek tijdens de bezetting

Geschreven door John Valk

Het is lastig voor te stellen wat nu het effect van concrete oorlogsomstandigheden en leven onder een buitenlandse bezettingsmacht zou zijn op muzikale beleving en voorkeur. De eerste wereldoorlog ligt ver weg in het verleden en Nederland was niet direct betrokken bij oorlogshandelingen. Kunstenaars, schrijvers en muzikanten uit de omringende landen maakten soms de verschrikkingen van deze oorlog van nabij mee. Ravel schreef zijn pianoconcert voor de linkerhand voor een pianist, die zijn rechterhand had verloren in het strijdgewoel. Henk van Gelder had een aantal jaren geleden al aandacht besteed aan een antwoord op de vraag “wat voor liedjes zong Nederland tijdens en na de tweede wereldoorlog”. Hij kwam daarbij tot de conclusie dat de liedjes vooral in het teken stonden van kop-op en houd-er-de-moed-maar-in.

De bevrijding als muzikale impuls

De omstandigheden waaronder gemusiceerd werd, varieerden van noodgedwongen spelen in een kamp tot het collaborerend zingen van antigeallieerde en antisemitische teksten. Tussen deze extremen werd het naar ontspanning hunkerende publiek gesust met liedjes, waarin het optimisme de boventoon voerde. De bezetting voedde waarschijnlijk ook het verlangen naar onbereikbare oorden. De snelle opkomst van het swingende Hawaian repertoire werd ook ingegeven door het verbod op jazz muziek. Liedjes, die verwezen naar betere tijden zoals ‘eens zal de betuwe in bloei weer staan’ en ‘als op het Leidseplein de lichtjes weer eens branden gaan’ waren ook in de bevrijdingstijd nog zeer populair. De bevrijding  gaf  een enorme impuls aan de populariteit van Engels/Amerikaanse muziek, ten koste van het Nederlandse lied. “Don’t fence me in” was een enorme hit.

Lid van de Kultuurkamer

De positie van de Nederlandse muzikant gedurende de oorlog werd voor een groot deel bepaald door het al dan niet lid zijn van de Kultuurkamer. Zonder dat lidmaatschap mocht hij niet in het openbaar optreden. Veel muzikanten waren van Joodse afkomst. Ik hoef niet uit de doeken te doen wat het lot van menig Joodse muzikant in de oorlogsjaren is geweest. Aan geallieerde zijde, bij de Amerikanen en Engelsen stond de muziek in het teken van swing, verdriet, geluk en patriotisme. De vijand kreeg er soms met een vleugje Engelse humor van langs met liedjes als “we’re going to hang out the washing at the Siegfried line".

En songs als “We’ll meet again” (zie Vera Lynn hierboven zingen voor de piloten van de Royal Air Force) appelleerden aan gevoelens van heimwee, gemis, verlangen in een tijd waar mannen massaal langdurig van huis waren om te vechten. Dat veroorzaakte hier weer een liedje als “Trees heeft een Canadees”. Het van oorsprong Duitse soldatenlied Lilly Marleen was zowel populair bij Duitse als geallieerde soldaten. Klassieke muziek kreeg, ingezet voor nieuwsuitzendingen een patriotistische of propagandistische betekenis. De regering in Ballingschap zond vanuit Engeland een radioprogramma uit onder de naam Radio Oranje. De herkenningstune bestond uit de eerste maten van de 5e symphonie van Beethoven. Gedacht in morsetekens stond het ritmisch verloop voor de V van Victory. De muziek van Wagner werd nog lange tijd geassocieerd met het Nationaal Socialisme.

Meer informatie

Via internet

  • Musicforce en De tweede wereldoorlog in muziek
    Een multimediaal informatiecentrum over de Tweede Wereldoorlog en muziek uit het toenmalige Koninkrijk der Nederlanden. Het muziekleven tijdens de oorlogsjaren, verboden muziek, muziek in de doorgangs- en vernietingskampen, spotliedjes, amusementsmuziek en propagandaliederen krijgen aandacht.

  • Website met teksten, melodieen, achtergrondinformatie van Duitse en Italiaanse soldatenliederen.

  • Kijk op Uitzending gemist naar de korte documentaire waarin Ela Weissberger, een van de weinige overlevenden uit de cast van 1943 van de kinderopera Brundibár, vertelt over haar tijd in Theresienstad , uitgezonden op zondag 4 mei 2014 bij de NOS.

Via boeken

Meer informatie in boeken te leen bij Bibliotheek Rotterdam of bij andere Bibliotheken via online aanvragen.

  • Frank Mehring: Soundtrack van de bevrijding; swingen, zingen en dansen op weg naar vrijheid.

  • Henk van Gelder/Jacques Kloters: Door de nacht klinkt een lied: amusement in Nederland 1940-1945.

  • 1940-1945: amusement en propaganda tijdens de bezetting (met 4 cd's).

  • Walter Boers: Eén volk, één lied; Joodse en Arische muziek in het Derde Rijk.

  • Joza Karas, Theodore van Houten: Muziek in Theresienstadt.

  • Co de Kloet: Trees heeft een Canadees.

  • Martin van Amerongen: Wagner: De buikspreker van God (over Wagner, zijn muzikale nalatenschap in relatie tot het Nationaal Socialisme).

  • Liel Leibovitz: Lili Marlene beschrijft de geschiedenis van het beroemde lied en biedt een uitzonderlijke invalshoek op het Duitse leven tijdens het naziregime.

Via bladmuziek / cd's

Bladmuziek en cd's met liedjes rond de 2e wereldoorlog te leen bij Bibliotheek Rotterdam.

  • Great songs of World War II

  • I'll be seeing you

  • Hawaiian muziek. Is een bladmuziekbundel.

  • Cd's met liedjes rond de 2e wereldoorlog te leen bij Muziekweb: Nederland bezet & bevrijd I en II.

  • Download gratis de bladmuziek van Eens zal de betuwe weer in bloei staan en The last post (onderdeel van de jaarlijkse dodenherdenking op 4 mei).

  • Beluister en download bladmuziek voor verschillende instrumenten en ensemblevormen van het Lied van de vrijheid op de website van het Nationaal Comité 4/5 mei.

Lees verder

Klassieke bladmuziek op je tablet via Nkoda

Klassieke bladmuziek op je tablet via Nkoda

Geschreven door John Valk

Ben je op zoek naar digitale bladmuziek? Er is een nieuw platform, Nkoda, waar John Valk in deze blog meer over vertelt. 

Waar je voorheen voor een brede keuze aan digitale bladmuziek terecht kon bij Scribd, Petrucci-Bibliotheek (IMSLP), Choral Public Domain Library, PASS, Muziekschatten en Musescore, kun je tegenwoordig ook terecht bij Nkoda.

De toegang tot het aanbod aan partituren verloopt via een app, die zowel voor de iPad als voor Android-gestuurde tablets beschikbaar is. Je kunt bladmuziek als pdf downloaden, betekenen en bewaren in je eigen profiel en delen met andere Nkoda-gebruikers.

Wat maakt deze app zo bijzonder?

Vooraanstaande uitgevers stellen via deze app bladmuziek beschikbaar, om een paar namen te noemen: Bärenreiter, Boosey & Hawkes, Breitkopf, Leduc, Salabart/Durand/Eschig, Ricordi, Sikorski en Music Sales classic. Grote afwezigen zijn vooralsnog onder meer: Peters, Universal, Schott en Henle, hoewel Henle zelf ook via een eigen app haar uitgaven ter beschikking stelt.

Ook orkestmateriaal vind je in deze app terug, met uitzondering het deel dat alleen voor de verhuur is bestemd. De recensies roemen de omvang van de digitale collectie, maar laten ook kritische geluiden horen over de zoekfunctie en de wisselende kwaliteit van de pdf's. Al met al zeker een welkome aanvulling op het bestaande aanbod aan digitale partituren.

Een abonnement op Nkoda kost € 9,99 per maand of € 99,99 per jaar. Je kunt de app 2 weken gratis uitproberen.

 

Lees verder

Met Noteflight online bladmuziek vastleggen en delen met anderen

Met Noteflight online bladmuziek vastleggen en delen met anderen

Geschreven door John Valk

In een eerdere blog schreef ik over computerprogramma’s en apps waarmee je bladmuziek kunt opmaken. Dat ging dan om muzieknotatieprogramma’s en apps die je moest downloaden en installeren.

Noteflight

Noteflight was het eerste programma, waarmee je direct online, via internet, aan de slag kon gaan. Ook de communitygedachte speelde van meet af aan een belangrijke rol in de vormgeving van dit platform. Je kunt je werk hier met iedereen of in een besloten groep delen. Behalve het exporten van composities naar pdf kun je deze ook makkelijk embedden op webpagina’s in de vorm van afspeelbare notenvoorbeelden. Alle bladmuziekvoorbeelden in mijn blogs zijn op die manier aangemaakt. Noteflight kent inmiddels meer dan 3.5 miljoen gebruikers wereldwijd. De site van Noteflight richt zich ook op het muziekonderwijs met een volledig ingerichte leeromgeving met alle mogelijke vormen van interactie tussen leraren en leerlingen.

Bezoek de website van Noteflight om zelf aan de slag te gaan. Het aanmaken van een account is gratis voor de basisfuncties. Wil je meer functionaliteit, dan ga je betalen.

Grootste muziekuitgever

Hal Leonard, ‘s werelds grootste muziekuitgever is al enige jaren vertegenwoordigd op dit platform. En sinds kort kun je ook zelfstandig niet alleen je composities klaar voor publicatie maken, maar deze ook auteursrechtelijk geborgd te koop aanbieden via een 'marketplace'. Hier komen dus alle fasen in de traditionele productieketen, van muziek schrijven tot publicatie bij elkaar.

Alle partituren worden verkocht als bladmuziekbestanden, die je kunt uitprinten, opslaan als pdf, af kunt spelen en kunt transponeren naar de gewenste toonaard. Larry Morton, directeur van Hal Leonard is enthousiast: "We are pleased to offer this easy and legal solution for self-publishing music, which will consistently increase the variety and depth of arrangements available to the market."

Luistervoorbeeld en tutorials

In onderstaande luistervoorbeeld een toonladder uit mijn blog over het notenschrift, een opeenvolging van noten met afstanden in hele en halve toonhoogten. Klik op de afspeelknop of op de Noteflight (om de volledige opmaak te zien):


Noteflight bezit een Youtubekanaal met allerlei tutorials. Om een indruk te geven:

Lees verder

  • 1
  • 2

© 2019 - Bibliotheek Rotterdam

Voer uw gebruikersnaam / pasnummer en wachtwoord in.