Rotterdam

Een verslag van de Conferentie Leesbevordering 'Allemaal uniek'. Inclusief de powerpoint-presentaties en links naar meer informatie.

Op woensdagmiddag 25 mei hield de afdeling Educatie van Bibliotheek Rotterdam een conferentie leesbevordering over diversiteit en jeugdliteratuur. Het motto: “Kinderen hebben de behoefte aan zowel spiegels als ramen. Veel gekleurde kinderen zien de wereld alleen via ramen en zij hebben spiegels nodig. Andere kinderen zien alleen spiegels en zij moeten de wereld ook door ramen leren zien.” Het zijn de woorden van Sharron McElmeel, een toonaangevende expert op het gebied van literatuuronderwijs aan kinderen.

Ruim 120 leerkrachten, pedagogisch medewerkers en bibliotheekspecialisten (“zelfs uit 020!”) worden in het bibliotheektheater welkom geheten door Theo Kemperman, directeur van Bibliotheek Rotterdam. Hij spreekt over het belang van diversiteit in de samenleving: monoculturen sterven uit, terwijl kleurrijke en diverse samenlevingen het goed doen, diversiteit is de voorwaarde voor het voortbestaan. De trotse voorman van de bijzondere third place die de bibliotheek is, benadrukt bij de leerkrachten in de zaal dat zij de kern, het hart van de Bibliotheek op school zijn: “Het draait om u!”

Hierna is het woord aan Jacques Vriens, oud-schoolmeester, -schooldirecteur, -kinderboekenambassadeur en nog steeds begenadigd schrijver, al veertig jaar lang. Hij leest voor 'om iedereen weer te laten ervaren hoe leuk dat eigenlijk is'. Het gaat om een fragment met de reactie van meester Jaap op het hoofddoekje van Fatima. Als Vriens heerlijk anekdotisch vertelt hoe hij lezer werd en later ook schrijver, klinken er verschillende lachsalvo’s door de zaal. Twee leesbevorderaars maakten van de kinderboekenschrijver de lezer die hij is: broeder Angelino van de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria las in de klas zeker twee keer per dag voor uit de serie Arendsoog. Van hem mocht je zitten zoals je zelf wilde zitten en dus kwamen de beelden van de ingoede katholieke cowboy tot leven, terwijl de kleine Jacques met zijn hoofd op zijn armen lag. Toen de jonge Vriens zo’n beetje de hele reeks gelezen had, gaf een bibliothecaresse in Helmond hem de tip De kinderkaravaan te lezen, 'eigenlijk over vluchtelingen avant la lettre'. Een ontdekking: er zijn ook boeken waar levensechte mensen in voorkomen! Vriens zag dat hij de platte Arendsogen nodig had gehad om de stap te zetten naar dit werk met zoveel inhoud. Leesbevorderingstip één en er volgen er vele, zonder belering, maar vol enthousiasme. Onderwijs zou tegenwicht moeten bieden aan de druk van nieuwe media door aandacht voor creativiteit; blijf voorlezen ook als je kind al zelf kan lezen; pin kinderen niet vast op een AVI-niveau. Met een hartelijk “Gaat allen heen en bevorder het lezen” wordt het publiek richting workshops gestuurd.

Deelnemers konden twee van de zes volgende presentaties/workshops volgen (NB. onder de workshops staat het beschikbare materiaal):

1. Jeugdliteratuur: een reis naar bekende en onbekende werelden
Liselotte Dessauvagie van Dessgevraagd sprak over de verschillende functies van jeugdliteratuur. De ontspannende functie verdient volgens haar meer aandacht van uitgevers. Er moet helaas worden geconcludeerd dat de diversiteit in Nederland niet terug te vinden is in jeugdboeken, terwijl dat wel hard nodig is: ieder kind zoekt naar zichzelf in kinderboeken, wil zich graag identificeren met de hoofdpersoon en ziet zichzelf graag terug in een verhaal.

Materiaal: powerpoint-presentatie jeugdliteratuur.

2. Met de verteltas haal je de mooiste verhalen in huis
Een presentatie van Joke Verschoor en Jolanda Dost van de Beatrixschool en leesconsulent Winnie Hoogenboom die de ins en outs van de verteltas met de aanwezigen deelden, vol praktische tips om zelf aan de slag te gaan. Verteltassen zijn voor kinderen vanaf twee jaar en worden op school gemaakt door ouders, onder begeleiding van de ouderconsulent of leerkracht. De inhoud van de verteltassen brengt verhalen voor kinderen tot leven. Verteltassen helpen kinderen spelenderwijs ideeën, gevoelens en verhoudingen te verkennen en zijn bovendien een geweldig middel om ouders te betrekken bij het leesonderwijs.

Materiaal: Presentatie Verteltassen Beatrixschool en Brieven en formulieren Verteltassen en Format Monitoring.

3. Wonderwhy
‘Filosoferen is eigenlijk heel lang nadenken over één vraag, en dan neem je heel veel zijweggetjes en uiteindelijk kom je dan uit bij een zwart gat' aldus Lola, 12 jaar. Filosofie is niet alleen onmisbaar om het denken te scherpen, onbetreden paden te begaan en zin van onzin te kunnen onderscheiden. Filosofie geeft kinderen zelf de verantwoordelijkheid terug voor wat ze zeggen, denken en doen. Je leert dat de wereld niet zwart-wit is, maar eindeloze schakeringen grijs. Filosofe Maaike Merckens van Wonderwhy ging met de aanwezigen in gesprek over de mogelijkheid met kinderen te filosoferen over lastige onderwerpen. Ze gaf voorbeelden van filosofische vragen, tips voor het begeleiden van een filosofisch gesprek, maar ook voorbeelden van hoe je kunt doorvragen. Het is echt niet moeilijk, iedereen kan het. Van leesconsulent Caroline kreeg ieder tips voor filosofisch getinte boeken, verhalen en gedichten.

Materiaal: FMK-workshop, hand-out Maaike en tiplijst filosoferen.

4. Taal voor Thuis
Met het programma Taal voor thuis leren ouders hoe zij hun kinderen (van twee tot twaalf) kunnen ondersteunen bij schoolactiviteiten en hoe ze hen kunnen helpen bij het ontwikkelen van de Nederlandse taal. Om dit te bereiken werken ouders via Taal voor Thuis ook aan hun eigen taalvaardigheden. Yin-Kwan Tang en Jan Koopmans van Stichting Lezen en Schrijven legden uit hoe je te werk kunt gaan. Twee medewerkers van de RK Basisschool Imelda vulden de presentatie aan met praktijkvoorbeelden.

5. Digitaal lezen, anders lezen?
Heeft een e-book een toegevoegde waarde als je het vergelijkt met lezen van papier? Dit is een van de vragen waar Niels Bakker, die voor Stichting Lezen onderzoek doet naar ontwikkelingen in het digitale lezen, de aanwezigen naar liet kijken. De deelnemers gingen naar huis met een aantal leuke app-tips en meer kennis over wat de digitalisering jonge lezers kan bieden. Meer weten? Kijk op Leesmonitor.nu.

Materiaal: De Leesmonitor en Kwestie van lezen.

6. Etniciteit in kinderboeken
Oprichtster van Spinzi Kim Blackburn liet de deelnemers kijken naar de diversiteit in kinderboeken die we aantreffen in de bibliotheek. Dat er veranderingen plaatshebben, wordt duidelijk als je kijkt naar de sinterklaasboeken die in 2015 werden uitgegeven: een stuk of zeven uitgeverijen komen met een sinterklaasboek met een andere piet. Hoe welkom het is om je terug te zien in een verzonnen personage, blijkt duidelijk uit de reactie van de negenjarige Whoopy Goldberg op een aflevering van Startrek in de zestiger jaren: "I looked at it and I went screaming through the house, 'Come here, mum, everybody, come quick, come quick, there's a black lady on television and she ain't no maid!' I knew right then and there I could be anything I wanted to be."

Voor, na en tussen beide workshoprondes door staat er een lange rij voor de kraam van kinderboekwinkel De Kleine Kapitein waar Jacques Vriens signeert, maar ook de informatietafel van Hoedje van Papier van onder meer de VoorleesExpress en die van Taal voor Thuis worden goed bezocht, evenals de stand van Studio Sesam waar verschillende zogenaamde 'superdiverse kinderboeken' worden verkocht.

In de wandelgangen horen we positieve reacties. Van “Na de presentatie over verteltassen is mijn hoofd al vol, ik wil eigenlijk het liefst meteen thuis aan de slag” tot “Het was weer een feestje!” En van “Heerlijk is dat netwerken toch” tot “Lekkere koffie!” en “Na de workshop over filosofie ga ik erop letten meer vragen te stellen en minder antwoorden te moeten geven van mezelf.”