Word je een betere muzikant als je bladmuziek kunt lezen?

Word je een betere muzikant als je bladmuziek kunt lezen?

Moet je per se bladmuziek kunnen lezen om een succesvolle muzikant te worden? John Valk geeft antwoord op deze vraag in zijn nieuwe blog. 

Alle vier de Beatles. Elvis Presley. Jimi Hendrix. Jimmy Page. Eric Clapton. B.B. Koning. Stevie Ray Vaughan. The Bee Gees. Eddie Van Halen. Robert Johnson. Slash. Angus Young van AC / DC. Tony Iommi van Black Sabbath. Tom Morello van Rage Against the Machine. Adam Jones van Tool. James Hetfield van Metallica. Danny Elfman. Stevie Wonder. Dave Brubeck. Andrea Bocelli. Wes Montgomery. Jimmy Smith. Charles Mingus. Erroll Garner. Irving Berlin. Chet Baker. Pete Townsend. Tori Amos. Jerry Garcia. Bob Dylan. Kurt Cobain. Taylor Swift. Bob Marley, John Ewbank. 

Een lange rij van illustere muzikanten, John Ewbank schreef zelfs muziek voor onder andere Marco Borsato, maar wat hebben deze mensen gemeen? Welnu, ze konden geen van allen muziek lezen. En ze hadden dat ook niet nodig om de meest fantastische nummers voort te brengen.

Bladmuziek of niet?

keyofoneMuzieknotatie heeft zijn nut, maar is geen absolute voorwaarde om je dromen, je doelen en ambities waar te maken als muzikant. Misschien komt dat voor sommigen neer op ketterij, maar in de 21ste eeuw is het lezen van muziek minder essentieel voor het maken van muziek dan ooit, aldus Robbie Gennet, (zie afbeelding boven) de auteur van The Key of One, een "notatievrije" benadering van het begrip van muziek en het ontwikkelen van je eigen stijl of stem. In de tijd voorafgaand aan de uitvinding van radio en grammofoon was je als luisteraar indirect aangewezen op bladmuziek, die gebruikt werd om bestaande muziek in een live situatie te reproduceren. Was tot voor kort nog de cd het commerciële middel om muziek te verspreiden, in de afgelopen eeuwen was dat bladmuziek. Maar de tijden zijn veranderd. Met jazz en blues ontstonden nieuwe stijlen, die meer dan ooit in het teken van improvisatie stonden op basis van melodie en onderliggende akkoordstructuur. Met de popmuziek ontstond, kort door de bocht het op drie akkoorden gebaseerde nummer. En uiteraard kunnen muzikanten veel meer dan ooit gebruik maken van digitale hulpmiddelen om ideeën uit te werken, om begeleidingen te genereren, beats te maken et cetera. Muziek gemaakt zonder bladmuziek is daarom niet minder waardevol dan wanneer deze tot stand was gekomen op basis van het kunnen lezen en ook schrijven van muzieknoten, aldus Gennet.

Muziekonderwijs zonder bladmuziek?

Maar muziekonderwijs zonder enige vorm van muzieknotatie heeft zich tot nu toe bewezen als een onaantrekkelijke optie in die zin dat het muziekonderwijs haar bestaansrecht mede ontleent aan de inzet van bladmuziek. Daarbij stelt Gennet dat bladmuziek voor beginnende muzikanten belemmerend werkt omdat het lezen van bladmuziek een nog aan te leren vaardigheid vergt, die niet direct gekoppeld is aan muzikale creativiteit of het herkennen van en werken met muzikale concepten. Zou Bob Marley de artiest geworden zijn die hij was als hij op een conservatorium had gezeten? Gennet betwijfelt het. Wel moet aangetekend worden, dat veel nummers van de Beatles nooit tot stand waren gekomen zonder de bijdrage van arrangeur George Martin. En veel grammofoonplaten van bekende popgroepen uit de jaren 60 en 70 leunden qua uitvoering in werkelijkheid op ervaren studiomuzikanten (The Wrecking Crew).

"I don't know anything about music. In my line you don't have to." - Elvis Presley

In Nederlandse onderwijskringen begint wel meer en meer het besef door te dringen dat je je ten aanzien van bijvoorbeeld klassieke pianomuziek uit de romantiek niet meer in alle gevallen strikt aan de muzieknotatie hoeft te houden. Men staat op de Nederlandse conservatoria meer open voor vrije interpretatie, wat voor de muzikant meer vergt dan louter kennis van het muziekschrift.

Weerstand

Aanvankelijk stuitte Gennet met het manuscript van The Key of One op weerstand bij uitgeverijen vanwege het ontbreken van muzieknotatie. Het duurde jaren voordat hij bij Alfred Publishing, een vooraanstaande uitgeverij van educatieve muziekboeken, begrip kon kweken voor zijn benadering om beginnende muzikanten niet alleen klaar te stomen voor het reproduceren van muziek, maar ze ook vaardigheden bij te brengen voor het maken van eigen muziek, ze een eigen stem en stijl te laten ontwikkelen, maar ook voor een voldoende getraind gehoor om andere muziek te kunnen interpreteren. Gennet betoogt dat het waardevoller is muziek te kunnen aanpassen en erop te improviseren binnen de context van een live optreden, dan strikt gebonden te zijn aan een inflexibele muzieknotatie. En dat is een van de tekortkomingen van muzieknotatie volgens hem, het levert je geen begrip op van de onderliggende muzikale taal. Wie goed van blad kan lezen, leert muziek niet als een vrije taal te gebruiken, ook niet samen met andere muzikanten. Je zou het kunnen vergelijken met een gesprekssituatie, waarin je voordurend van een blaadje leest.

"As long as the two of us know what we're doing- i.e. John and I- we know what chords we're playing and we remember the melody, we don't actually ever have the need to write it down. Or to read it." - Paul McCartney

Pleidooi voor notatievrij muziekonderwijs

Gennet gaat zelfs zover te beweren dat de hits die bovenstaande artiesten voortbrachten, alleen maar hadden kunnen ontstaan zonder gebruik te maken van traditionale notatie. Wat belangrijk is volgens hem, is hoe je oor de structuur van muziek interpreteert. Daarbij zijn in eerste instantie je leesvaardigheden nutteloos. Die worden pas nuttig als je inzicht hebt in hoe muziek gestructureerd is. Maar noodzakelijk is het volgens hem in de populaire muziek niet, op voorwaarde dat je oog hebt voor akkoordstructuren, akkoordpatronen en melodisch verloop.

"It's all down to a chord sequence. I could be fiddling on the piano and just looking at the lyrics and I'll play two chords together and I'll think "Oh, that sounds really good." You stumble on things by accident. Certainly, chords are very important and melody is very important. I could write a melody to more or less anything." - Elton John.

Gennet vraagt zich af hoe de traditionele muziekscholen zich meer open kunnen stellen voor een meer holistisch opvatting van muziek en meer ruimte vrij kunnen maken voor een gelijkwaardig “notatievrij” muziekonderwijs: “Wat jammer dat getalenteerde muzikanten op muziekscholen afhaken simpel omdat ze geen behoefte hebben om muziekschrift te leren lezen.”

Om je een instrument eigen te maken of te leren zingen ben je niet meer louter gebonden aan het traditionele muziekonderwijs maar kun je je ook bekwamen met behulp van digitale tools en bijvoorbeeld instructiefilmpjes op YouTube. Zijn overtuiging en mening moet je natuurlijk zien in de context van het Amerikaanse muziekonderwijs. Ik vraag me af in hoeverre zijn visie leeft in Nederlandse muziekonderwijskringen.

 

Deze blog is gebaseerd op een artikel in de Huffington Post.