Jongeren zijn minder digitaal vaardig dan ze zelf denken

20 nov 2017

Jongeren zijn minder digitaal vaardig dan ze zelf denken

Uit onderzoek blijkt dat jongeren vaak minder digitaal vaardig zijn dan ze zelf denken. Hoe komt dit? En wat heeft dit voor gevolgen?

Ter gelegenheid van de Week van de Mediawijsheid werden twee onderzoeken gepresenteerd die de mediawijsheid van jongeren onderzochten. Uit deze onderzoeken van Mediawijzer.net blijkt dat jongeren op school geen les krijgen in mediawijsheid en daarom afhankelijk zijn van hun sociale omgeving. Hierdoor zijn er onder jongeren veel onderlinge verschillen in hun digitale vaardigheid.

Er komen een paar opvallende punten naar boven in de rapporten. Enkele daarvan zijn al eerder besproken in blogs over 'Monitor jeugd en media' :

  • Kinderen en jongeren vormen geen homogene generatie. Je kunt eigenlijk niet spreken over de jeugd als het gaat om mediagebruik. Er zijn grote verschillen in het doel waarvoor ze digitale media inzetten.

  • Jongeren komen uit de bus als veelgebruikers met veel vertrouwen in hun eigen vaardigheden. Zij doen digitale competenties vooral op in hun vrije tijd en worden daarbij geholpen door hun ouders. School speelt nauwelijks een rol in het bijbrengen van digitale kennis en vaardigheden.  

  • Informatie zoeken ze het liefst via internet, niet via de bibliotheek. Maar als het gaat om het maken van aantekeningen en het lezen van lange teksten en boeken bestaat er een duidelijke voorkeur voor papier. Je zou ze ‘gemengde’ gebruikers kunnen noemen.

  • Leerlingen vinden internet belangrijk. Zo zegt meer dan de helft van de leerlingen beter in Engels te zijn geworden dankzij internet. Twee derde zegt dankzij internet meer te leren dan dat hun ouders vroeger deden.

  • Tegelijkertijd dreigt een kloof te ontstaan tussen kinderen met hoger opgeleide ouders en kinderen met lager opgeleide ouders. Die kloof zien we ook tussen VMBO leerlingen en leerlingen die hoger middelbaar onderwijs volgen. “Het mag niet zo zijn dat het nest waaruit je komt, bepaalt in hoeverre je je digitaal staande kunt houden,” zo zegt Pijpers, strategisch adviseur digitale geletterdheid bij Kennisnet en verantwoordelijk voor de ‘Monitor Jeugd en Media’.

  • Bijna een derde (31%) van alle kinderen en jongeren leest nooit een boek (!). Slechts 39% leest nog regelmatig, vaak of bijna dagelijks. Vooral meisjes lezen, en dan meer uit de hogere opleidingsniveaus. Hoe ouder ze worden, hoe minder ze lezen. De krant is voor jongeren passé, lijkt het: 74% leest nooit een krant. Slechts 1% leest (bijna) dagelijks een krant.

  • Het is niet zo dat jongeren minder kranten of boeken lezen naarmate ze meer digitale media gebruiken.

  • Uit de praktische toets blijkt dat veel leerlingen moeite hebben op internet te zoeken en informatie op waarde te schatten.

  • Vmbo-leerlingen presteren daarbij het minst. Ze verzamelen feitelijke informatie, maar bij het uitvoeren van een zoekopdracht doen ze nauwelijks een beroep op andere deelcompetenties, namelijk beoordelen, verwerken en presenteren van informatie. Dat gaat ze erg moeilijk af. Deze 3 deelvaardigheden zijn echter essentieel bij het werk dat ze doen voor school, hun vervolgopleiding en hun latere baan.

  • Leerlingen uit het vmbo vertrouwen vaker dan leerlingen uit de andere onderwijsniveaus bij het beoordelen van informatie vooral op hun eigen inzicht/gevoel.Havo/vwo-leerlingen daarentegen letten er bij het beoordelen van gevonden informatie meer op of die informatie op meerdere websites voorkomt, of de bron betrouwbaar is en wat de uiterlijke kenmerken van de website zijn.

  • Opvallend is dat po-leerlingen het vaakst aangeven niet te weten waar ze op moeten letten bij het beoordelen van informatie op internet.

  • Vmbo- en po-leerlingen zoeken vaker met een zin/vraag en havo/ vwo-leerlingen vaker met een sleutelwoord.

  • Dat er verschillen zijn tussen havo- en vwo-leerlingen en vmbo-leerlingen is inherent aan het verschil in cognitieve vermogens. Maar het grote verschil in digitale informatievaardigheden tussen leerlingen op de verschillende niveaus valt wel erg op.

Mary Berkhout, programmadirecteur van Mediawijzer.net, benadrukt de belangrijke rol van scholen: “Scholen spelen een belangrijke rol in het voorbereiden van de jongste generaties op het leren, werken en leven in de 21ste eeuw. Jongeren geven in het onderzoek van Mediawijzer.net aan dat het onderwijs te weinig aansluit bij hun belevingswereld.

De monitor doet in het rapport ook aanbevelingen naar aanleiding van bovenstaande bevindingen voor beleidsmakers en scholen. Die richten zich op vaststellen van competenties, het toetsen van digitale geletterdheid en het in kaart brengen van wat kinderen van huis uit meekrijgen om duidelijk te krijgen wat de uitdaging is voor scholen om bij leerlingen digitale geletterdheid te ontwikkelen tot een maatschappelijke acceptabel niveau. Daar hoort ook het toetsen op effectiviteit van leermaterialen voor digitale geletterdheid bij. 

In aanloop naar de komende curriculumherziening – waar digitale geletterdheid een verplicht onderdeel wordt – kunnen scholen dan ook alle hulp gebruiken,” aldus Berkhout. Kennisnet lanceert daarom op 24 november het Handboek Digitale Geletterdheid, speciaal bedoeld voor schoolleiders en schoolbestuurders.

 

John Valk

1000 Resterende tekens