Verloren gewaand lied van Kurt Weill ontdekt

08 nov 2017

Verloren gewaand lied van Kurt Weill ontdekt

Zo af en toe duikt er van componisten uit het verleden een onbekend of verloren gewaand stuk op in de vorm van bladmuziek. Want dat was tot aan de uitvinding van de geluidsopname de enige manier om vast te leggen hoe muziek klonk. Onlangs werd tot verrassing van velen een onbekend lied van Kurt Weill ontdekt in het archief van de actrice Gerda Schaefer.

Kurt Weill is het meest bekend door de 'Dreigroschen’ opera. Het gaat hierbij om het “Lied vom weissen Käse” ten tijde van de Weimar republiek geschreven voor een muzikale revue en gezongen door Weill’s echtgenote Lotte Lenya. Zij kon zich op latere leeftijd dat lied alleen nog maar vaag herinneren en dacht dat het om een lied ging met de titel ‘Lied van een blind meisje’. In de tekst wordt verwezen naar een bekende gebedsgenezer uit die tijd Joseph Weissenberg (1855-1941), die zich bediende van kaas en gebed. In kranten uit die tijd kun je lezen dat het 'Lied vom weissen Käse' voor een politiek beladen revue was geschreven ter ondersteuning van de in November 1931 ontslagen acteurs van de Volksbühne. 

manuscript lied witte kaas

Het verdwijnen van dit stuk is gezien de toenmalige omstandigheden niet zo vreemd. De componist voelde zich gedwongen Duitsland in 1933 te ontvluchten, op de hielen gezeten door het naziregime en veel van zijn brieven en manuscripten werden ergens verborgen of gewoon vernietigd. In 1983 werden er voor het laatst verloren gewaande stukken van hem teruggevonden.     

Elmer Juchem, uitgever van de kritische editie van Weill’s totale oeuvre, stuitte tijdens het bestuderen van ‘Happy end’, het vervolg op de ‘Dreigroschen’ opera, bij toeval op dit manuscript.

lotte lenya blind meisje

Het lied vertelt het verhaal van het blinde meisje tevergeefs onder handen genomen door gebedsgenezer. De tekst verwijst op een ironische manier naar Luthers gezang ’Heer, neem mijn hand en leid me’ en eindigt met het meisje dat zich afvraagt of het niet beter is als iedereen blind is om niet te hoeven zien wat er in de wereld gaande is. In die tijd heerste er een economische en politieke crisis, die de snelle opkomst van de Nazipartij mogelijk maakte.

 

 

 

 Afb.: Lotte Lenya, vermoedelijk gefotografeerd in de tijd rond de premiere van het 'Lied vom weissen Käse'.Op de achterkant staat gekrabbeld ‘Lenya als blind kind’
Bron: New York Times

Luister naar een uitvoering van  het ‘Lied vom weissen Käse’.

Te leen in Bibliotheek Rotterdam 47 bladmuziekbundels met muziek van Kurt Weill en boeken over Kurt Weill, waaronder:

boek weillKurt Weill : a life in pictures and documents door David Farneth.

De Duitse componist Kurt Weill (1900-1950) wist in de jaren '20 van de vorige eeuw een belangrijke brug te slaan tussen de populaire dansmuziek en de 'klassieke' muziek van toen. Zijn samenwerking met de theatermaker Bertolt Brecht was bijzonder vruchtbaar (hoogtepunt: de 'Dreigroschen Oper' uit 1928). T.g.v. zijn 100-ste geboortejaar publiceerde het 'Weill-Lenya Research Center' uit New York een uniek fotoboek over de componist. Ruim 900 foto's en ander illustratiemateriaal (waaronder partituren, affiches, programma-omslagen en krantenknipsels) werden bijeengebracht uit vijf belangrijke openbare en privé-verzamelingen. Als verbindende tekst worden brieffragmenten uit Weills correspondentie gebruikt. Kurt Weills leven was zeer afwisselend, en dat is goed af te zien aan het illustratiemateriaal: hij groeide op in een joods-Duits milieu, raakte betrokken bij de socialistische beweging in de Weimar-Republiek, trouwde met de zangeres/actrice Lotte Lenya, en vluchtte voor de Nazi's naar de V.S., waar hij een nieuwe carrière opbouwde. Fraai verzorgd fotoboek, in het Engels geschreven. (NBD/Biblion)

 

John Valk

1000 Resterende tekens