Leugenvinger
Grote kabouters. Ze bestaan. Vet en zwart als
roet van overzee. Er staat er één op het plein.
Hij eet de hemel en verwijt ons met zijn dikke
leugenvinger ons aardse paradijs.
Te veel is te veel.
Moeten we gered worden?
Een, samen, eenzamen?
Een kunstwerk dat niet verkocht wordt
is geen kunst, oordeelde ooit Rudi Fuchs
en oeps! daar kwam hij dan, de reuzenpatser
hunkerend naar vliegenzwammen.
‘Kijk, papa, een kerstboom!’
roept een meisje met grote ogen.
Ik kreun.
Aan de overkant rijdt een agent te paard.
De blinde en de lamme trekken voorbij,
lampen floepen aan, de avond is gevallen.
Nu nog een vervroegde hemelvaart.
Jana Beranová
Bij het beeld Kabouter Buttplug (ook Santa Claus genoemd) van Paul McCarthy op het Eendrachtsplein
Gepubliceerd als Gedicht van de Maand december 2009 in alle Rotterdamse bibliotheken, in boekhandels, café's en andere openbare gelegenheden. In groot formaat te zien in het stadsdichterskastje aan de muur van de Coffee Company op de hoek Oude Binnenweg/Eendrachtsplein. Zie: Nieuws/Gedicht van de Maand
De rivier stroomt naar zee
De brug heeft een hoofd, daar sta ik op.
De boog is een belofte.
De rivier draagt ranke aken op haar rug
en aan haar flanken schiet de stad recht
naar de sterren, maar breek haar de bek
niet open. Ze is het brood, ze is het zout.
Zij is ook het mes dat de stad in tweeën snijdt.
Ik vaar met haar
naar de achterwijken in haar buik,
de polsslagen van de bonte culturen,
omdat water onderhuids ook tere
plekken raakt, bedompte muren.
Aan de oever staat een vrouw uit leem.
De waakmoeder met sterke borsten.
Ze schuwt het vreemde niet. Steekt
de Jordaan over. De Nieuwe Maas.
Er is geen tijd voor pas op de plaats.
De rivier stroomt naar zee,
fluistert dag en nacht
in alle talen van onze stad.
Jana Beranová
Gepresenteerd tijdens het 13e Lezersfeest op zaterdag 7 nov 2009.
Van dit gedicht is een 
ansichtkaart gemaakt, die in een oplage van 30.000 ex. in de stad is verspreid. De vormgeving van de ansichtkaart is verzorgd door Paul Henning, vormgever van Bibliotheek Rotterdam.
Stamboomringen
Zegt de uil tegen de haan: De zon is niet
belangrijk, die moet je niet bezingen. Zo
bleef het gezellig donker in het gedicht.
Gekker moest het niet worden. Dus sloot
een andere dichter een pact met de zon.
Zon komt op/ hele wereld rood/ ik ook.
Dauwtrappend vierden we het.
De toppen van Macchu Picchu rezen voor ons –
op kussentjes op de vloer in de Doelen – tot aan de sterren.
In het land van dwergen zijn bergen koning,
zei je ooit tegen me, liefje,
jij reus, ik maar 1.64 m.
Op een eiland in de Westersingel staat
de boom van de onbekende dichter. Hoezo?
Er was toch niemand gesneuveld? Of wel?
Breyten kreeg in het cachot
een dun matras en een beetje maan
en het gedicht schaamde zich.
Ja, het schaamt zich een gedicht te zijn
en geen schot – de Keizer van de vijftigers
had dat veel liever gehad.
Poëzie is een bananenschil
onder de voeten van Het Systeem.
Godzijdank, Irina, zit jij niet meer gevangen
in het gigantische schaakbord.
De boom krijgt elk jaar een nieuwe kroon,
de bladeren praten onophoudelijk.
Is het borderline? Ben ik een poëzieadept?
We hebben ruimte nodig net als liefde,
fluisteren ze.
Gaandeweg, ja gaandeweg spreiden ze
hun vleugels voor A foggy day in Rotterdam.
Staat een dichter in de totaal witte kamer
stil in gras dat niemand gezaaid heeft.
Gras, zomaar.
En onze tong staat stijf van verwondering.
De trillende haartjes op de penis van een hert,
trillen op de penis van een hert.
Dichters zetten woorden op een rijtje,
zodat alles anders lijkt dan daarvoor.
Is liefde een ui met duizend rokken?
We gaan leven en luieren tot het gaat sneeuwen.
Kun je twee zonnen zien in één oogopslag?
Vijf misschien zoals de Chinezen zien?
Kan de steen bloeien?
We groeien als ringen in de stam
van de poëzieboom van Rotterdam
Het zijn er al veertig.
Poetry slam! Championship!
Dichters zijn bouwvakkers,
de stad gedijt onder hun handen.
Soms fluiten ze als ik langskom.
Maar die man met dat versleten jasje
aan wie ik ooit de weg vroeg heb ik niet gevonden.
O, een jongeman spreekt me aan.
Een toerist die zegt dat hij verdwaald is.
Ik geef je een gedicht, zeg ik,
een evergreen van Jules:
Als ik mijn ogen toe doe
ben ik op Honolulu
Hij kijkt niet begrijpend. Ik doe een gooi.
‘When you close your eyes
you are in paradise'
Hij slaat zijn ogen neer,
steekt beide handen uit.
Jana Beranová
Bij het 40e Poetry International Festival
------------------------------------------------------------
citaten: Reiner Kunze, Bert Schierbeek, Lucebert, Irina Ratoesjinskaja, Gerrit Kouwenaar, Boris Ryzji en Jules Deelder.
‘ui met duizend rokken’ is een knipoog naar Jehuda Amichai, ‘twee zonnen’ naar Maria Barnas, ‘Kan de steen bloeien?’ naar Arjen Duinker en ‘die man met dat versleten jasje’ naar Makoto Ooka.
‘De toppen van Macchu Picchu’ is een bekend gedicht van Pablo Neruda, ‘A foggy day in Rotterdam’ van Cor Vaandrager, ‘totaal witte kamer’ is de titel van een dichtbundel (2002) van Gerrit Kouwenaar.
Dit gedicht verscheen in een tweetalig cahier (Nederlands, Engels).
zie de Engelse vertaling door Willem Groenewegen / English translation by Willem Groenewegen
De stad en het feest
Het park heeft alle laden uitgetrokken
de bomen ruisen in duizenden tonen
de regen had met groene tong gepraat
je bent wie je bent: wild en mak
misschien nog een beetje vreemd
kleiduif lokeend zwarte roos
de trompet is een dampend paard
en de gitaar roert elke snaar
zodra de zon uit pure vreugde groet
Dag feest in het park dat park heet
Dag dichters in ’t groen
rijkelijk als een smakelijke dis
Dag verleden, weggestopt
in de houten carrousel waarin
we uit bomen lijken te komen
mijn moeder staat haar berk
mijn vader vult zijn brede beuk
maar wie is die wilg daar
verderop die met haar tenen
het water peilt waar de bodem
herinnert aan vroegere kou
midden in een feest
in een park waar het gras
steeds opnieuw vol kracht staat
in een stad die ik ken
Jana Beranová
Bij Ortel Dunya Festival Poetry Park.
Gepubliceerd in het AD/RD van 2 juni 2009.
………..
Ze zijn de monden van dit huis.
In mei bloeien ze tweemaal zo groot.
Leg ze, boek voor boek, één band
voor elk land, tot een prachtgedicht.
Herhaal het vers in honderdvijftig
talen. Hoor hoe divers.
Het hoofd bewaart wat niet verloren gaat.
De mond geeft genade door.
Bedenk hoeveel letters leegte vullen
om honger te stillen, treurnis te villen,
verlangen te verlengen.
Soms verstoppen ze de achterkant
van hun tong, de doerakken!
………………………………..
Weerloos ben ik.
Jana Beranová
Bij het 150-jarig bestaan van het Rotterdamsch Leeskabinet.
Gepubliceerd in het jubileumboek Grenzeloos lezen en in het AD/RD van 19 mei 2009.
14 mei 1940
Ze verbrandden steden als grofvuil.
Hun handen hingen schuil achter helse
machines. Rouwnagels zonder rouw.
Geen graven. Alleen raven als roet.
En rook voor de zon.
Pijn verdicht tot een stille schreeuw
blijft voorgoed in ons haken.
Ik ken die schreeuw. Wie zijn
verleden niet kent,
begrijpt de toekomst niet.
Glimlachend ademt de stad.
Bij het slaande hart waar ooit een gat was,
bij deze smekende armen, zweren we nu.
De woorden zijn gloeiende
gloeiende kooltjes in ons oog:
nooit meer haat
Jana Beranová
Geschreven voor de herdenking op 14 mei 2009.
Gepubliceerd in het AD/RD van 15 mei 2009.
Van dit gedicht is een ansichtkaart gemaakt, die in een oplage van 20.000 ex. in de stad is verspreid. De vormgeving is verzorgd door Paul Henning, vormgever van Bibliotheek Rotterdam. De ansichtkaart is in 2010, opgeblazen tot een groot formaat van 3,5 x 4 meter, aangebracht op de muur van het Maritiem Museum recht tegenover het beeld De verwoeste stad van Ossip Zadkine. Tijdens de herdenkingsplechtigheid is er speciale aandacht aan geschonken.